Cəlil Məmmədquluzadə «Qurbanəli bəy»
Cəlil Məmmədquluzadənin 'Qurbanəli bəy' hekayəsində bəyin özünütərifləməsi, nökərinə etdiyi zorakılıq və axurda rüsvay olması hadisələri öyrənilir.
Cəlil Məmmədquluzadənin 'Qurbanəli bəy' hekayəsi kənddə pristavın arvadının ad günü şənliyi ilə başlayır. Naçalnikin gəlişi gözlənilərkən bir neçə dəfə yalan xəbər yayılır, nəhayət, əsl naçalnik və qonaqlar toplaşır. Qurbanəli bəy məclisdə atını naçalnikə peşkəş etməyi təklif edir, sonra nökəri Kərbəlayı Qasımı zorla yallıya qoşur və ona çaxır içməyi sınayır. Şənlik boyu bəy dəfələrlə ayağa qalxıb hərənin sağlığına uzun nitqlər söyləyir və hamını sabah öz evinə qonaq dəvət edir. Məclisdə bəy pristavın adını Mixail Pavloviç, əfsərin adını isə Nikolay Vasilyeviç çəkərək onların sağlığına için. Ertəsi gün qonaqlar gerçəkdən gələndə bəy qorxaraq evdə olmadığını demələrini tapşırır və tövlədə atın axuruna gizlənir. Naçalnik atlara baxarkən onu axurda tapır və hamının qarşısında rüsvay olur. Dərsdə kompozisiya və kinayə anlayışları da öyrənilir: yazıçı Qurbanəli bəyi 'məşhur' sözü ilə təqdim etməklə əslində onun rüsvayçılığını vurğulayır.
Məsələn: Qurbanəli bəy atının axurunda kəfənə bürünmüş halda gizlənərkən naçalnik tərəfindən tapılır və bu, onun rəzil vəziyyətini açıq şəkildə göstərir.
Əsas terminlər
| Hissə | Əsas hadisə |
|---|---|
| 1 | Naçalnikin gəlişi gözlənilir, üç yalan xəbərdən sonra əsl naçalnik gəlir |
| 2 | Qonaqlar zalda yığışır, atlar barədə söhbət başlayır |
| 3 | Bayırda yallı gedilir, Qurbanəli bəy Kərbəlayı Qasımı yallıya qoşur |
| 4 | Zurna susdurulur, bəy atını yenidən naçalnikə göstərir |
| 5 | Axşam xörək süfrəsində sağlıqlar deyilir |
| 7 | Qurbanəli bəyin arvadı sübh tezdən oyanıb bayıra çıxır |
- 1Hekayədəki ifadə: Hekayədə Qurbanəli bəy 'Qapazlı' kəndinin bəyi və mülkədarı, 'məşhur' bir şəxs kimi təqdim olunur.
- 2Sonrakı hadisələr: Bəy içki məclisində rüsvay olur, evinə gələn qonaqlardan qorxub atın axurunda gizlənir.
- 3Nəticə: Yazıçı 'məşhur' sözünü əksinə mənada işlədərək kinayə yaradıb, bəyin əslində rüsvay bir adam olduğunu göstərib.
Hekayə '1'-dən '8'-ə qədər nömrələnmiş hissələrə bölünüb, hadisələrin ardıcıllığını izləmək üçün bu nömrələrə diqqət et.
Qurbanəli bəyin sözləri ilə hərəkətləri arasındakı ziddiyyətə fikir ver: özünü mərd göstərsə də, qonaqlar gələndə axurda gizlənir.
Qaydalar
- 1Naçalnikin gəlişi gözlənilərkən üç dəfə yalan xəbər yayılır, yalnız dördüncü dəfə əsl naçalnik gəlir.
- 2Qurbanəli bəy öz atını naçalnikə 'peşkəş' — hədiyyə — kimi təqdim edir.
- 3Bəy nökəri Kərbəlayı Qasımı zorla yallıya qoşur və ona çaxır içirtməyə çalışır.
- 4Bəy qonaqları sabah öz evinə qonaq dəvət edir və gəlməsələr özünü öldürəcəyini deyir.
- 5Qonaqlar gerçəkdən gələndə bəy qorxub tövlədə atın axuruna gizlənir.
- 6Naçalnik atlara baxarkən axurda gizlənmiş bəyi tapır və hamı bunu görür.
- 7Yazıçı Qurbanəli bəyi 'məşhur' sözü ilə təqdim etməklə əslində kinayə işlədir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir