lit8-7.3· TƏNQİDİ REALİZM VƏ ROMANTİZM DÖVRÜ· ~10 dəq

Məhəmməd Hadi «Türkün nəğməsi»

Məhəmməd Hadinin Türkün nəğməsi şeirini, onun tarixi konteksti ilə əruz vəznindəki təfilə bölgüsünü öyrənirsiniz.

Məhəmməd Hadi 1879-1920-ci illərdə yaşamışdır. Yaşar Qarayevin sözlərinə görə, o, türk, Şərq və Avropa ədəbiyyatlarını, fəlsəfəsini dərindən mənimsəmiş və bu təsirləri yaradıcı şəkildə əks etdirərək orijinal şair olmuşdur. Bu şeir türklərin tökdüyü qanın bihudə olub-olmadığı sualı ilə başlayır; bu iki misra həm birinci, həm də ikinci bəndin sonunda təkrarlanır. Birinci bənddə can, qan, xuni-şəhidan, növheyi-nisvan, himməti-türkan və əfğani-yetiman hədər getmədiyi bildirilir. İkinci bənddə isə qanla qazanılan zəfərin əldən verilməyəcəyi, dəsti-əcəldən qorxulmadığı və türklərin müslih əməldən dönməyəcəyi vurğulanır. Şeir Birinci Dünya müharibəsi zamanı, 1918-ci ildə yazılmışdır; həmin dövrdə yeni müstəqillik qazanmış Azərbaycan da erməni daşnakları ilə qanlı müharibə aparmağa məcbur olmuşdu. Əsər əruz vəznində, həzəc bəhrinin dördtəfiləli növündə qələmə alınıb; misralar məfülü, məfAİLü, məfAİLü, fəUlün təfilələrinə bölünərək verilir ki, bu, düzgün oxuya istiqamət versin.

📌Nümunə

Məsələn: «Türkün tökülən qanları bihudə gedərmi?» misrası «Türkün tö külən qanla rı bihudə gedərmi?» şəklində dörd təfiləyə bölünür.

Əsas terminlər

Məhəmməd Hadi — 1879-1920-ci illərdə yaşamış, Yaşar Qarayevin sözlərinə görə türk, Şərq və Avropa ədəbiyyatlarını, fəlsəfəsini dərindən mənimsəmiş orijinal şair.
Türkün nəğməsi — Məhəmməd Hadinin, türklərin tökdüyü qanın bihudə olub-olmadığı sualı ilə başlayan və bu sualı hər bəndin sonunda təkrarlayan şeiri.
Əruz vəzni — Bu şeirin yazıldığı, misraların təfilələrə bölündüyü şeir vəzni.
Həzəc bəhri — Əruz vəzninin bu şeirdə istifadə olunmuş, məfülü-məfAİLü-məfAİLü-fəUlün ardıcıllığı ilə dördtəfiləli olan növü.
Təfilə — Misranın əruz vəznində bölündüyü hissə; məsələn, «gedərmi?» sözü fəUlün təfiləsinə uyğun gəlir.
Nümunə misranın təfilə bölgüsü
Misra hissəsiTəfilə
Türkün töməfülü
külən qanlaməfAİLü
rı bihudəməfAİLü
gedərmi?fəUlün
✎Təfilə bölgüsünün tətbiqi
  1. 1Misra: Diqqətlə düşün, yoxsa bu qan həpsi hədərmi?
  2. 2Bölgü: Diqqətlə / düşün, yoxsa / bu qan həpsi / hədərmi?
  3. 3Nəticə: Bölgü məfülü, məfAİLü, məfAİLü, fəUlün təfilələrinə uyğun gəlir.
💡Qeyd

Birinci bənddə 'hədər olmaz' deyilən altı obyekt - can, qan, xuni-şəhidan, növheyi-nisvan, himməti-türkan, əfğani-yetiman - məhz bu ardıcıllıqla sadalanır.

⚠️Diqqət

Misranın sözləri hissələrə bölünüb ayrı-ayrı sətirlərdə verilsə də, bu, misranın mənasını dəyişmir; bölgü yalnız düzgün oxu üçündür.

Qaydalar

  1. 1Məhəmməd Hadi 1879-1920-ci illərdə yaşamışdır.
  2. 2Yaşar Qarayevə görə, Məhəmməd Hadi türk, Şərq və Avropa ədəbiyyatlarını, fəlsəfəsini dərindən mənimsəmiş orijinal şairdir.
  3. 3«Türkün tökülən qanları bihudə gedərmi? Diqqətlə düşün, yoxsa bu qan həpsi hədərmi?» misraları həm birinci, həm də ikinci bəndin sonunda təkrarlanır.
  4. 4Şeir Birinci Dünya müharibəsi zamanı, 1918-ci ildə yazılmışdır.
  5. 5Şeir əruz vəznində, həzəc bəhrinin dördtəfiləli növündə yazılmışdır.
  6. 6Misralar məfülü, məfAİLü, məfAİLü, fəUlün təfilələrinə bölünərək verilir ki, bu, əruz vəznli şeirin düzgün oxusuna istiqamət versin.

Məşq

5 asan · 5 orta · 5 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq