Hüseyn Cavid «Ana» (mənzum faciə)
Romantik dram, analıq və əfv mövzusu.
Hüseyn Cavid (1882–1941) Azərbaycan romantizminin və dramaturji ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biridir. O, Şərq ədəbiyyatı ənənəsini Qərb romantizmi ilə birləşdirərək Azərbaycan teatrına yeni bir nəfəs gətirdi. 1910-cu ildə yazdığı «Ana» əsəri Azərbaycan ədəbiyyatında ilk mənzum faciə (şeir dili ilə yazılmış, faciəvi sonluqlu dram) və Cavidin dramaturgiya sahəsində ilk əsəridir. Süjet Qafqaz həyatından götürülmüşdür. Əsərin mərkəzində ana Səlma durur. Onun oğlu Qanpolad çərkəz qızı İsmətlə nişanlıdır; varlı rəqib Orxan da İsmətə vurulmuşdur və öz adamı Murad vasitəsilə Qanpoladı öldürtdürür. Qatil Murad qaçaraq, bilmədən, Səlmanın evinə sığınır. Səlma qonağının oğlunun qatili olduğunu tanısa da, qisas almır: «Sən bir qonaqsan, qatil olsan belə, Səlma həlak olur da, verməz ələ» deyərək onu qoruyur və qan davasına yol vermir. Əsərin əsas ideyası analıq məhəbbətinin sonsuzluğu, mərhəmət və əfvin qisasdan üstün olması, insanın mənəvi ucalığıdır.
Məsələn: Səlma öz oğlunun qatilini tanıdığı halda belə onu ələ vermir — bu səhnə analıq mərhəmətinin və əfvin gücünü ən parlaq şəkildə ortaya qoyur.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Məlumat |
|---|---|
| Müəllif | Hüseyn Cavid (1882–1941) |
| Yazılma ili | 1910-cu il |
| Janr | Mənzum faciə (dramatik növ) |
| Ədəbi cərəyan | Romantizm |
| Mövzu | Analıq məhəbbəti, mərhəmət və əfv |
| İdeya | Əfv və mərhəmət qisasdan üstündür, insanı ucaldır |
| Süjet mənbəyi | Qafqaz həyatından götürülmüşdür |
| Obraz | Rolu / Mövqeyi |
|---|---|
| Səlma | Baş qəhrəman, ana; oğlunun qatilini əfv edir, mərhəmət gücü ilə ucalır |
| Qanpolad | Səlmanın oğlu; İsmətlə nişanlı, rəqib Orxanın əmri ilə öldürülür |
| Orxan | Varlı rəqib; İsmətə vurulur, Qanpoladın qətlini əmr edir |
| Murad | Orxanın adamı; Qanpoladı öldürən qatil, sonra Səlmanın evinə sığınır (mənfi tip) |
| İsmət | Çərkəz qızı; Qanpoladın nişanlısı |
- 1Başlanğıc: Səlmanın oğlu Qanpolad çərkəz qızı İsmətlə nişanlıdır.
- 2Münaqişənin yaranması: Varlı rəqib Orxan da İsmətə vurulur və öz adamı Murad vasitəsilə Qanpoladı öldürtdürür.
- 3Dönüş nöqtəsi: Qatil Murad qaçaraq, bilmədən, məhz Səlmanın evinə sığınır.
- 4Həll (faciəvi seçim): Səlma qonağının oğlunun qatili olduğunu tanısa da qisas almır, onu qoruyur və qan davasına yol vermir.
- 1Sınaq: Səlma oğlunun itkisi qarşısında sınmır.
- 2Seçim: Qisas (qan davası) ilə əfv (mərhəmət) arasında o, əfv yolunu seçir.
- 3Bədii ifadə: «Sən bir qonaqsan, qatil olsan belə, Səlma həlak olur da, verməz ələ» deyərək qatili qoruyur.
- 4Nəticə: Səlma mərhəmət gücü ilə ucalır və şərtsiz analıq məhəbbətinin ideal obrazına çevrilir.
«Ana»nın müəllifi Hüseyn Caviddir. Mirzə Cəlil, Sabir və ya Üzeyir Hacıbəyovu müəllif saymaq səhvdir.
«Ana» nəsr deyil, şeir dili ilə yazılmış mənzum faciədir; bu, dramatik növə aiddir, lirik (qəzəl) və ya epik (roman, hekayə) deyil.
Süjetin ailə həyatından götürülməsi əsəri realist etmir. Janrı ideallaşdırma, lirik pafos və mənəvi ucalıq müəyyən edir — Cavid romantikdir.
Səlma qisas almır, əfv edir; o, qatili ələ verən hakim də, intiqamçı qadın da deyil. Onun gücü mərhəmətdədir.
Qaydalar
- 1«Ana» əsərinin müəllifi Hüseyn Caviddir; janrı mənzum faciədir (nəsr deyil, şeir dili ilə yazılmış dram) və 1910-cu ildə yazılmışdır.
- 2Əsərin baş qəhrəmanı ana Səlmadır; onun oğlu Qanpolad rəqibi Orxanın əmri ilə Murad tərəfindən öldürülür.
- 3Əsərin əsas mövzusu analıq məhəbbəti, mərhəmət və əfvdir; ideya — qisasdan üstün olan sonsuz analıq sevgisi və əfv gücü.
- 4Hüseyn Cavid XX əsrin əvvəlinin romantik şairi və dramaturqudur; 1937-ci ildə repressiyaya məruz qalmış, Sibir sürgünündə (1941) həlak olmuşdur.
- 5«Ana» mənzum faciəsinin süjeti Səlmanın öz oğlunun qatili Muradı tanıdığı halda onu əfv edib qorumasi üzərində qurulmuşdur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir