m8-c06· Bölmə 1. Kvadrat kök. Həqiqi ədədlər· ~14 dəq
Tam üstlü qüvvət
Mənfi tam üstlü qüvvətlər, onların xassələri və ədədlərin standart şəkli.
Tam üstlü qüvvət mövzusu qüvvətin üstünün mənfi tam ədəd ola bilməsini öyrədir. İstənilən a=0 ədədi və natural n üçün a−n=an1 qəbul edilir; bu tərif natural üstlü qüvvətlərin xassələrinin tam üstlər üçün də doğru qalmasını təmin edir. Mənfi əsaslı qüvvətdə nəticənin işarəsi üstün cüt və ya tək olmasından asılıdır: cüt üstdə nəticə müsbət, tək üstdə mənfi olur. Beləliklə, hasil, bölmə və qüvvətin qüvvəti qaydaları — am⋅an=am+n, am:an=am−n, (am)n=amn — istənilən tam m,n üçün tətbiq olunur. Hasilin və nisbətin qüvvəti isə (ab)n=anbn və (ba)n=bnan şəklində qalır, mənfi üstlərdə isə kəsr çevrilərək (ba)−n=(ab)n qaydası işlədilir. Bir neçə qüvvəti eyni ifadədə birləşdirərkən əvvəlcə hər həddin üstü ayrıca hesablanır, sonra əmsallar və üstlər öz aralarında toplanıb-vurularaq nəticə sadələşdirilir. Bu qaydalar həm də çox böyük və çox kiçik ədədləri a⋅10n (1≤a<10) şəklində — ədədin standart şəklində — yazmağa imkan verir; standart şəkildə yazılmış ədədlər üzərində əməllər aparılarkən əmsallar öz aralarında, tərtiblər isə öz aralarında hesablanır.
📌Nümunə
Məsələn: 0,00029 ədədi standart şəkildə 2,9⋅10−4 kimi yazılır.
Əsas terminlər
Mənfi tam üstlü qüvvət — a=0 olduqda a−n=an1 şəklində təyin olunan ifadə.
Tam üstlü qüvvətin xassələri — Natural üstlü qüvvətlər üçün doğru olan hasil, bölmə və qüvvətin qüvvəti qaydalarının tam üstlər üçün də saxlanılması.
Ədədin standart şəkli — Ədədin a⋅10n (1≤a<10, n tam ədəd) şəklində yazılışı.
Tərtib — Ədədin standart şəklində olan a⋅10n ifadəsindəki n ədədi.
Tam üstlü qüvvətin xassələri
Qayda
Düstur
Mənfi üstlü qüvvətin tərifi
a−n=an1 (a=0)
Hasil
am⋅an=am+n
Bölmə
am:an=am−n
Qüvvətin qüvvəti
(am)n=amn
Hasilin qüvvəti
(ab)n=an⋅bn
Nisbətin qüvvəti
(ba)n=bnan
✎Mənfi üstlü kəsrin hesablanması
1Kəsri çevirmək: (32)−3=(23)3
2Qüvvətə yüksəltmək: (23)3=2333
3Hesablamaq: 827
⚠️Diqqət
Mənfi əsaslı qüvvətdə nəticənin işarəsi üstün cütlüyündən asılıdır: (−3)−2=91 kimi cüt üstdə nəticə müsbət, (−4)−3=−641 kimi tək üstdə isə mənfi olur.
💡Qeyd
Ədədin standart şəklində əmsal həmişə 1≤a<10 aralığında olmalıdır; əks halda tərtibi düzəldərək ədədi yenidən standart şəklə gətirmək lazımdır.
Qaydalar
1İstənilən a=0 ədədi və natural n ədədi üçün a−n=an1.
2Mənfi əsaslı qüvvətdə nəticənin işarəsi üstün cüt və ya tək olmasından asılıdır: cüt üstdə nəticə müsbət, tək üstdə mənfi olur.
3İstənilən tam m,n ədədləri və a=0 üçün am⋅an=am+n, am:an=am−n, (am)n=amn.
4(ab)n=an⋅bn və (ba)n=bnan bərabərlikləri tam üstlər üçün də doğrudur.
5(ba)−n=(ab)n — mənfi üstlü kəsri müsbət üstə keçirmək üçün kəsr çevrilir.
6Ədədin standart şəkli a⋅10n formasındadır, burada 1≤a<10 və n tam ədəddir.