m8-c02· Bölmə 1. Kvadrat kök. Həqiqi ədədlər· ~12 dəq

Həqiqi ədədlər

Rasional və irrasional ədədləri tanıyın, onları ədəd oxunda yerləşdirin və kvadrat kökün təqribi qiymətini tapın.

Hər bir ədədi mn\frac{m}{n} kəsri şəklində (m∈Zm\in Z, n∈Nn\in N) yazmaq mümkündürsə, o rasional ədəddir; bu kəsrin bölünməsindən ya sonlu, ya da sonsuz dövri onluq kəsr alınır. Dövrü olmayan sonsuz onluq kəsrlə ifadə olunan ədədlər isə irrasional ədədlərdir; nn natural ədədinin tam kvadratı deyilsə, n\sqrt{n} irrasionaldır. Rasional ədədlər çoxluğu Q, irrasional ədədlər çoxluğu İ hərfi ilə işarə olunur; onların birləşməsi həqiqi ədədlər çoxluğunu (R) əmələ gətirir və N⊂Z⊂Q⊂RN\subset Z\subset Q\subset R münasibəti doğrudur. Ədəd oxunun hər nöqtəsinə bir həqiqi ədəd, hər həqiqi ədədə isə bir nöqtə uyğundur; sağdakı nöqtəyə uyğun ədəd solda olandan böyükdür, buna görə 0<a<b0<a<b olduqda a<b\sqrt{a}<\sqrt{b} olur. Kvadrat kökün dəqiq qiyməti tapılmadıqda onu iki ardıcıl tam ədəd arasında yerləşdirməklə, sonra vergüldən sonrakı rəqəmləri ardıcıl sınaqla və ya interpolyasiya düsturu ilə təqribi hesablamaq mümkündür.

📌Nümunə

Məsələn: 64<80<8164<80<81 olduğundan 8<80<98<\sqrt{80}<9 alınır, yəni 80\sqrt{80} ədədi ədəd oxunda 8 və 9 tam ədədləri arasında yerləşir.

Əsas terminlər

rasional ədəd — mn\frac{m}{n} kəsri şəklində göstərilə bilən ədəd, burada m∈Zm\in Z, n∈Nn\in N.
irrasional ədəd — dövrü olmayan sonsuz onluq kəsrlə ifadə olunan ədəd.
həqiqi ədəd — rasional və irrasional ədədlərin birləşməsindən əmələ gələn ədəd: R=Q∪I˙R=Q\cup İ.
dövri onluq kəsr — rəqəmləri müəyyən ardıcıllıqla təkrarlanan sonsuz onluq kəsr.
təqribi qiymət — dəqiq qiyməti tapılmayan ədədin müəyyən dəqiqliklə hesablanmış yaxın qiyməti.
Kvadrat kökün təqribi qiymətinin tapılması
Ədədin kvadrat köküƏn yaxın tam kvadrat köklərHansı iki tam ədəd arasındaTəqribi olaraq kəsrləTəqribi olaraq onluq kəsrləKalkulyatorla hesablama
91\sqrt{91}81\sqrt{81} və 100\sqrt{100}9 və 10910199\frac{10}{19}9,5269,539
14\sqrt{14}9\sqrt{9} və 16\sqrt{16}3 və 43573\frac{5}{7}3,7143,741657
✎√14-ün təqribi qiymətinin tapılması
  1. 1Tam ədədləri müəyyən et: 9<14<169<14<16 olduğundan 9<14<16\sqrt{9}<\sqrt{14}<\sqrt{16}, yəni 3<14<43<\sqrt{14}<4.
  2. 2Kəsr hissəsini hesabla: 14−916−9=57\frac{14-9}{16-9}=\frac{5}{7} olduğundan təqribi qiymət 357≈3,7143\frac{5}{7}\approx 3{,}714 alınır.
  3. 3Kalkulyatorla yoxla: Kalkulyatorla hesablasaq, 14≈3,741657\sqrt{14}\approx 3{,}741657 alınır ki, bu da təqribi nəticəyə yaxındır.
⚠️Diqqət

Dövri onluq kəsrlər — məsələn 0,(3)0{,}(3) — həmişə rasional ədədlərdir; onları irrasional hesab etmək səhvdir.

💡Qeyd

Kvadrat kökün təqribi qiymətini taparkən əvvəlcə ən yaxın tam kvadratları tapmaq, sonra vergüldən sonrakı rəqəmləri ardıcıl sınaqdan keçirmək lazımdır.

Qaydalar

  1. 1Rasional ədəd mn\frac{m}{n} kəsri şəklində yazılır, burada m∈Zm\in Z, n∈Nn\in N; bölmədən sonlu və ya dövri onluq kəsr alınır.
  2. 2Dövrü olmayan sonsuz onluq kəsrlə ifadə olunan ədədlər irrasional ədədlərdir.
  3. 3nn natural ədədinin tam kvadratı deyilsə, n\sqrt{n} irrasional ədəddir.
  4. 4Rasional və irrasional ədədlərin birləşməsi həqiqi ədədlər çoxluğunu əmələ gətirir: R=Q∪I˙R=Q\cup İ.
  5. 50<a<b0<a<b olduqda a<b\sqrt{a}<\sqrt{b} olur.
  6. 6Kvadrat kökün təqribi qiymətini tapmaq üçün əvvəlcə onu iki ardıcıl tam ədəd arasında yerləşdirmək, sonra vergüldən sonrakı rəqəmləri ardıcıl sınaqla dəqiqləşdirmək lazımdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir