hist8-um-1.3· Şərq ölkələri XVII-XVIII yüzilliklərdə· ~13 dəq

Çin

Min sülaləsinin süqutu, Mancur sülaləsi (1644–1911), boqdıxanlar, ictimai-iqtisadi inkişaf və özünütəcrid siyasəti.

XVII-XVIII yüzilliklərdə Çində mühüm dövlət dəyişiklikləri baş verdi. Zəifləyən Min sülaləsinin (1368-1644) hakimiyyətinə zəif imperator hakimiyyəti, əyalətlərdə zəngin ailələrin hökmranlığı və aclıq şəraitində başlayan kəndli üsyanları son qoydu; üsyanı yatırmaq üçün dəvət edilən çjurçjenlər (sonralar mancurlar adlandırıldı) isə ölkəni tədricən işğal edərək yadelli Mancur sülaləsini (1644-1911) qurdular. Dövlətin başında qeyri-məhdud hakimiyyətə malik boqdıxan dururdu; hörük mancur hakimiyyətinə itaətkarlığın simvolu idi, imperatordan başqa heç kəsin öz paltarını sarı sapla tikməyə ixtiyarı yox idi, səkkiz bayraqlı qoşun isə mancurlarla sadiq çinlilərdən ibarət əsas hərbi dayaq idi. XVIII yüzilliyin ortalarına kimi mancurlar Cunqariya, Qaşqar və Şərqi Tibeti ələ keçirdilər, Koreya Çinin vassallığını qəbul etdi, ruslar isə Amur ətrafına sıxışdırıldı və ölkənin ərazisi iki dəfəyə yaxın böyüdü. Aqrar islahatların nəticəsində Çində aramsız inkişaf baş verdi və əhalinin sayı sürətlə artdı; XVIII yüzillikdə ipək toxuculuğu, çini qab istehsalı, çay istehsalı və mədən sənayesi inkişaf edirdi. Avropa dövlətləri ilə əvvəlki güzəştli münasibətlər isə sonradan özünütəcrid siyasətinə çevrildi.

📌Nümunə

Məsələn: 1757-ci ildə Çin hökuməti avropalıların ölkəyə gəlişini qadağan edərək ticarəti yalnız Kanton (Quançjou) limanı ilə məhdudlaşdırdı.

Əsas terminlər

Boqdıxan — Dövlətin başında duran, qeyri-məhdud hakimiyyətə malik Çin imperatorunun tituludur; monqol dilində boqd-kaan müqəddəs hökmdar deməkdir.
Hörük — Mancur hakimiyyətinə itaətkarlığın simvolu olan, çin kişilərinin daşımalı olduğu saç düzümü.
Səkkiz bayraqlı qoşun — Mancurlarla sadiq çinlilərdən ibarət, Mancur sülaləsinin əsas hərbi dayağı olan qoşun.
Xəzinə torpaqları — Mancur döyüşçülərinə paylanan, satılması qadağan olan torpaqlar.
Özünütəcrid siyasəti — 1757-ci ildən etibarən avropalıların ölkəyə gəlişini qadağan edib ticarəti Kanton limanı ilə məhdudlaşdıran siyasət.
Vassallıq — Koreyanın Çinin hakimiyyətini tanıyaraq ona tabe olma statusu.
1368-1757-ci illərin xronologiyası
TarixHadisə
1368-1644Min sülaləsi hakimiyyətdə oldu
1644-cü ilKəndli üsyançıları Pekini tutdu, mancurlar onu geri alıb Mancur sülaləsini (1644-1911) qurdu
XVIII yüzilliyin ortalarına kimiCunqariya, Qaşqar və Şərqi Tibet ələ keçirildi
1757-ci ilAvropalıların gəlişi qadağan edildi, ticarət Kanton (Quançjou) limanı ilə məhdudlaşdırıldı

Min sülaləsinin süqutundan özünütəcrid siyasətinə qədər olan mərhələlər.

Mancur Çininin qonşularla münasibəti
TərəfMancur Çini ilə münasibəti
KoreyaÇinin vassallığını qəbul etdi
RuslarAmur ətrafına sıxışdırıldı
Cunqariya, Qaşqar, Şərqi TibetƏlə keçirildi
İngiltərə, Hollandiya, Fransa, Portuqaliya, RusiyaÇin bazarları uğrunda rəqabət apardı

Genişlənən Mancur Çini fərqli tərəflərlə fərqli formada münasibətdə idi.

✎Səbəb-nəticə zəncirinin qurulması
  1. 1Daxili zəiflik: Zəif imperator hakimiyyəti, əyalətlərdə zəngin ailələrin hökmranlığı və aclıq şəraitində başlayan kəndli üsyanları Min sülaləsinin hakimiyyətinə son qoydu.
  2. 2Xarici dəvət: Üsyanı yatırmaq üçün dəvət edilən çjurçjenlər (sonralar mancurlar) ölkəni tədricən işğal etdi.
  3. 3Yeni sülalə: Beləliklə yadelli Mancur sülaləsi (1644-1911) quruldu.
✎Genişlənmə ilə ticarətdə təcridin müqayisəsi
  1. 1Ərazi genişlənməsi: XVIII yüzilliyin ortalarına kimi mancurlar Cunqariya, Qaşqar və Şərqi Tibeti ələ keçirdi, Koreya Çinin vassallığını qəbul etdi, ruslar isə Amur ətrafına sıxışdırıldı.
  2. 2Ticarətdə təcrid: 1757-ci ildə Çin hökuməti avropalıların ölkəyə gəlişini qadağan edərək ticarəti yalnız Kanton (Quançjou) limanı ilə məhdudlaşdırdı.
  3. 3Nəticə: Ərazi genişlənməsi ilə ticarətdə tətbiq edilən qapanma eyni dövrdə paralel getdi.
🚫Tez-tez səhv

Boqdıxan titulunu yalnız Mancur imperatorlarına aid sanma — bu titulu Min sülaləsindən olan imperatorlar da daşıyırdı.

⚠️Diqqət

Mancurlar hakimiyyətə gəldikdən sonra ənənəvi Çin idarəçiliyini ləğv etmədilər, ona toxunmadılar.

💡Qeyd

Hörük itaətkarlıq simvolu idi, sarı sapla paltar tikmək hüququ isə yalnız imperatora aid idi — iki fərqli qaydanı ayrı saxla.

💡Qeyd

1757-ci il qadağasından sonra ticarətə yalnız Kanton (Quançjou) limanı vasitəsilə icazə verildi, Pekin isə bu limana aid deyildi.

Qaydalar

  1. 1Min sülaləsi 1368-1644-cü illərdə, Mancur sülaləsi isə 1644-1911-ci illərdə Çində hakimiyyətdə olmuşdur.
  2. 2Boqdıxan dövlətin başında duran, qeyri-məhdud hakimiyyətə malik Çin imperatorunun tituludur.
  3. 3Hörük mancur hakimiyyətinə itaətkarlığın simvolu idi; imperatordan başqa heç kəsin öz paltarını sarı sapla tikməyə ixtiyarı yox idi.
  4. 4Səkkiz bayraqlı qoşun Mancur sülaləsinin əsas hərbi dayağı olub, tərkibində sadiq çinlilər də xidmət edirdi.
  5. 5XVIII yüzilliyin ortalarına kimi Cunqariya, Qaşqar və Şərqi Tibet ələ keçirildi, Koreya Çinin vassallığını qəbul etdi, ruslar isə Amur ətrafına sıxışdırıldı.
  6. 6Aqrar islahatların nəticəsində Çində aramsız inkişaf baş verdi və əhalinin sayı sürətlə artdı.
  7. 71757-ci ildən etibarən Çin özünütəcrid siyasəti yeritdi və ticarəti Kanton limanı ilə məhdudlaşdırdı.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq