İnsanın cinsiyyət sistemi
Kişi və qadın cinsiyyət orqanları, testosteron və estrogen, aybaşı tsikli, ovulyasiya.
İnsanlarda cinsi çoxalma kişi və qadın cinsiyyət hüceyrələrinin — spermatozoid və yumurta-hüceyrənin — birləşməsinə əsaslanan prosesdir. Yeni yaranan orqanizm valideynlərinin əlamətlərini daşıyır, amma onların tam oxşarı olmur. Kişi cinsiyyət sistemi toxumluqlardan, toxum kisəciklərindən, prostat vəzindən, toxumçıxarıcı borulardan və xarici cinsiyyət orqanından ibarətdir. Xayalıqda yerləşən toxumluqlarda spermatozoidlər formalaşır, cinsi yetişkənlik dövründə isə testosteron hormonu istehsal olunur; bu hormon səsin qalınlaşmasına və bədəndə tüklərin artmasına səbəb olur. Qadın cinsiyyət sistemi yumurtalıqlardan, uşaqlıq borularından, uşaqlıqdan, uşaqlıq boynundan, uşaqlıq yolundan və xarici cinsiyyət orqanlarından ibarətdir. Yumurtalıqlarda əmələ gələn estrogen hormonu süd vəzilərinin böyüməsini və qoltuq-qasıq tüklərinin çıxmasını təmin edir. Təxminən 10-12 yaşdan aybaşı tsikli başlayır və üç fazadan keçir; o, 20-30 gündən bir təkrarlanır, əksər hallarda 28 gün davam edir, 45-55 yaşda isə bu proses pozulur və buna menopauza deyilir. Yumurta-hüceyrələr follikul adlanan qovuqcuqlarda əmələ gəlir və dərsliyə görə uşaqlıq borularında tam yetişir. Follikuldan yumurta-hüceyrənin xaric olması ovulyasiya adlanır, bundan sonra əmələ gələn sarı cisim progesteron ifraz edərək endometriumu qalınlaşdırır.
Məsələn: follikuldan çıxan yumurta-hüceyrə uşaqlıq borusunda mayalanmazsa, uşaqlığa düşür və uşaqlığın selikli qişasında dağılaraq bədəndən xaric olur, yəni aybaşı fazası baş verir.
Əsas terminlər
| Hormon | İstehsal yeri | Təsiri |
|---|---|---|
| Testosteron | Toxumluqlar | Səsin qalınlaşması, bədən tüklərinin artması |
| Estrogen | Yumurtalıqlar | Süd vəzilərinin böyüməsi, qoltuq-qasıq tüklərinin çıxması |
| Progesteron | Sarı cisim | Endometriumun qalınlaşdırılması |
Hər hormon fərqli orqanda istehsal olunur və fərqli əlamətlərə səbəb olur.
| Kişi cinsiyyət sistemi | Qadın cinsiyyət sistemi |
|---|---|
| Toxumluqlar | Yumurtalıqlar |
| Toxum kisəcikləri | Uşaqlıq boruları |
| Prostat vəzi | Uşaqlıq |
| Toxumçıxarıcı borular | Uşaqlıq boynu |
| Xarici cinsiyyət orqanı | Uşaqlıq yolu və xarici cinsiyyət orqanları |
Kişi və qadın cinsiyyət sistemlərinin tərkib hissələri.
- 1Məlumatı topla: Tsiklin ümumi müddəti əksər hallarda 28 gün, aybaşı fazası isə 4-5 gün davam edir.
- 2Çıxma əməliyyatı: 28 gündən aybaşı fazasının müddətini çıxırıq: 28-4=24 və 28-5=23.
- 3Nəticə: Aybaşı fazasından sonrakı hissə 23-24 gün davam edir.
- 1Verilənləri müəyyən et: 1 sm³ spermada 20 milyon-60 milyon spermatozoid olur, minimum hədd 20 milyondur.
- 2Mütənasib artır: 2 sm³ üçün minimum hədd 2 dəfə artır: 20 milyon × 2 = 40 milyon.
- 3Nəticə: 2 sm³ spermada minimum 40 milyon spermatozoid olar.
Mayalanmanın uşaqlıqda baş verdiyini düşünmək səhvdir — mayalanma uşaqlıq borusunda baş verir, uşaqlıqda isə sonrakı bətndaxili inkişaf davam edir.
Estrogeni testosteronun təsirləri ilə qarışdırmaq olmaz — səsin qalınlaşması testosterona, süd vəzilərinin böyüməsi isə estrogenə aiddir.
Follikulun yumurta-hüceyrənin əmələ gəldiyi qovuqcuq olduğunu, dərsliyə görə isə tam yetişmənin uşaqlıq borularında baş verdiyini qarışdırma.
Ovulyasiya (follikuldan çıxma), mayalanma (spermatozoidlə birləşmə) və menstruasiya (aybaşı fazası) üç fərqli anlayışdır.
Qaydalar
- 1Kişi cinsiyyət sisteminin əsas orqanları: toxumluqlar, toxum kisəcikləri, prostat vəzi, toxumçıxarıcı borular və xarici cinsiyyət orqanı.
- 2Toxumluqlarda testosteron istehsal olunur; bu hormon səsin qalınlaşmasını və bədən tüklərinin artmasını təmin edir.
- 3Qadın cinsiyyət sisteminin əsas orqanları: yumurtalıqlar, uşaqlıq boruları, uşaqlıq, uşaqlıq boynu, uşaqlıq yolu və xarici cinsiyyət orqanları.
- 4Yumurtalıqlarda əmələ gələn estrogen süd vəzilərinin böyüməsinə və qoltuq-qasıq tüklərinin çıxmasına səbəb olur.
- 5Follikuldan yumurta-hüceyrənin xaric olması ovulyasiya adlanır; onun yerində sarı cisim əmələ gəlir və progesteron ifraz edir.
- 6Aybaşı tsikli üç fazadan (4-5 günlük aybaşı fazası, selikli qişanın bərpası fazası, sarı cisim fazası) ibarətdir; o, 20-30 gündən bir təkrarlanır və əksər hallarda 28 gün davam edir.
- 7Mayalanma uşaqlıq borusunda baş verir; 45-55 yaşda tsikl pozulur və buna menopauza deyilir.
- 8Yumurta-hüceyrələr qovuqcuqlarda — follikullarda — əmələ gəlir və dərsliyə görə uşaqlıq borularında tam yetişir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir