lit7-5.6· Fəsil 5: Təbiətə vurğunluq, təbiətə qayğı· ~13 dəq

Əliağa Kürçaylı — Qaranquş

Lirik şeir: leysanda balalarına yem aparan qaranquşun mübarizəsi.

Əliağa Kürçaylının 'Qaranquş' şeiri yeddinci sinif ədəbiyyat proqramında təbiətə vurğunluq mövzusunda tədris olunur. Şeirdə yaz yağışının şiddətli anında, ildırım çaxan səmada təbiətin bütün canlıları gizlənərkən yalnız bir qaranquşun balalarına yem aparmaq üçün leysanla mübarizəsi təsvir edilir. Lirik qəhrəman olan ana quş islanmış halda, dimdiyində yemlə yuvadakı ağ balalarına tələsir. Əsərin əsas ideyası ana məhəbbətinin fədakarlıq tələb edən gücünü nümayiş etdirməkdir. Müəllif təbiətin sərt üzü ilə qaranquşun cəfakeşliyini qarşılaşdıraraq əzmkarlığı tərənnüm edir. Şagirdlər bu şeir vasitəsilə həm təbiət hadisələrinə diqqət yetirir, həm də ailə sevgisinin əhəmiyyətini dərk edirlər. Səhv olaraq, bəzən şeir qaranquşun köçü, yuva qurması kimi yanlış mövzularla əlaqələndirilir, lakin mətndə yalnız leysan səhnəsi əks olunub. Bu səbəbdən, imtahan sualları şeirin düzgün başa düşülməsini yoxlamalıdır.

📌Nümunə

Məsələn: dimdiyində yem daşıyan qaranquş obrazı ana fədakarlığının rəmzinə çevrilmişdir.

Əsas terminlər

Lirik şeir — Şairin hiss və düşüncələrini bilavasitə, adətən vəzn və qafiyə ilə ifadə etdiyi janr.
Epitet — Bir əşya və ya hadisəni obrazlı, emosional şəkildə səciyyələndirən bədii təyin.
Simvol — Bir obrazın adi mənasından əlavə, dərin və ümumiləşdirilmiş məna daşıması.
Təzad (ziddiyyət) — İki əks vəziyyət və ya keyfiyyətin bir-birinə qarşı qoyulması.
Obraz — Əsərdə təsvir olunan canlının bədii surəti.
İdeya — Əsər vasitəsilə çatdırılan əsas fikir.
«Qaranquş»: əsər kartı
XüsusiyyətMəlumat
MüəllifƏliağa Kürçaylı
Əsər«Qaranquş»
JanrLirik şeir
Əsas mövzuLeysanda balalarına yem aparan ana quşun fədakarlığı

Şeirin əsas kimlik məlumatları.

Obrazlar
ObrazSəciyyəsi
QaranquşLeysanda islanmış halda balalarına yem aparan, əzmkarlığı və ana sevgisi ilə seçilən əsas obraz
Ağ balalarYuvada qalan, qaranquşun qayğı göstərdiyi balalar

Şeirdə adı çəkilən obrazlar.

✎Qaranquş obrazının təhlili
  1. 1Şərait: Şiddətli yaz yağışı yağır, ildırım çaxır, digər canlılar gizlənir.
  2. 2Hərəkət: Qaranquş isə islanmış halda, dimdiyində yemlə yuvasına tələsir.
  3. 3Məqsəd: Yuvadakı ağ balalarını yemləmək.
  4. 4Nəticə: Qaranquşun bu mübarizəsi ana məhəbbətinin fədakarlıq tələb edən gücünü göstərir.
✎Leysan və qaranquş arasındakı təzad
  1. 1Bir tərəf: Leysanın şiddəti — güclü yağış, ildırım çaxması, digər canlıların gizlənməsi.
  2. 2Digər tərəf: Qaranquşun əzmi — leysana baxmayaraq balalarına yem aparması.
  3. 3Nəticə: Bu təzad əsərin ideyasını — ana məhəbbətinin təbiətin sərtliyinə qalib gəlməsini — qüvvətləndirir.
🚫Tez-tez səhv

Şeiri qaranquşun köçü və ya yuva qurması ilə əlaqələndirməyin — mətndə yalnız leysanda balalarına yem aparan qaranquş təsvir olunur.

🚫Tez-tez səhv

Şeirin ana ideyasını təbiətin gözəlliyi kimi anlamayın — burada təbiətin sərtliyi ilə ana quşun əzmkarlığı qarşılaşdırılır.

💡Qeyd

Şeirdə leysanı təsvir edən ifadələrdə epitetdən istifadə olunur — bu, hadisəni obrazlı və emosional şəkildə səciyyələndirən bədii təyindir.

Qaydalar

  1. 1«Qaranquş» şeirinin müəllifi Əliağa Kürçaylıdır (1928-1980).
  2. 2Şeirdə güclü yaz leysanı və ildırımlar təsvir olunur; bütün canlılar sığınıb daldalanır.
  3. 3Bu leysan altında yalnız bir qaranquş dayanmadan uçur — nə güclü külək, nə də yağış onu saxlaya bilmir.
  4. 4Qaranquş dimdiyində yem daşıyır; onu evdə «ağ balalar» gözləyir.
  5. 5Şeirin janrı lirikdir; şair qaranquşun bu fədakarlığına heyran qalır.
  6. 6Əsas ideya: ana məhəbbəti və valideyn fədakarlığı heç bir maneə tanımır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq