Həsən padşah və varisləri
Bayandurlu dövləti, Uzun Həsən padşah, Sara xatun, Yaqub padşah, varislərin hakimiyyət mübarizəsi.
Ağqoyunlu tayfaları qədim dövrlərdən Dərbənd, Qarabağ, Naxçıvan, Göyçə gölü ətrafı, Alagöz dağları və Arazdan cənubdakı torpaqlarda yaşayan oğuz tayfaları idi və monqol yürüşləri zamanı cənub-şərqi Anadoluda məskunlaşdılar. XIV əsrin sonunda Bayandurlu nəslindən Qara Yuluq Osman bəy bu tayfaları özünə tabe edərək mərkəzi Diyarbəkir olan feodal hakimlik yaratdı. 1453-cü ildə hakimiyyətə gələn Həsən bəy fiziki cəhətdən güclü olduğu üçün Uzun Həsən adlandırıldı və vahid, qüdrətli Azərbaycan dövləti yaratmaq siyasəti yeritdi. Trabzon imperatorunun qızı ilə evlənərək Qara dənizə çıxış əldə etdi, 1467-ci ildə Muş döyüşündə Baharlı (Qaraqoyunlu) hökmdarı Cahan şahı məğlub edib 1468-ci ildə Təbrizi tutdu və Bayandurlu dövlətini qurdu. Anası Sara xatun Osmanlı sultanı II Mehmetlə danışıqlar apardı, lakin Trabzonun 1461-ci ildə fəthinin qarşısını ala bilmədi. Avropa dövlətləri ilə hərbi ittifaqlara baxmayaraq, 1473-cü ildə Otluqbeli döyüşündə Osmanlının odlu silah üstünlüyü Həsən padşahı zəiflətdi. Vəfatından sonra varisləri arasında hakimiyyət mübarizəsi güclənərək dövlətin 1500-cü ildə Əbhər sazişi ilə bölünməsinə gətirib çıxardı.
Məsələn: 1473-cü il avqustun 11-də Otluqbeli döyüşündə Osmanlı ordusu odlu silahdan geniş istifadə edərək Həsən padşahın qoşununu məğlub etdi.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1453 | Həsən bəy Bayandurlu hakimiyyətinin başçısı olur |
| 1461 | Trabzon imperiyası Osmanlılar tərəfindən tutulur |
| 1467 | Muş döyüşündə Cahan şah məğlub olur |
| 1468 | Həsən bəy Təbrizi tutur, Bayandurlu dövləti qurulur |
| 1472 | Beyşəhir döyüşündə Bayandurlu qoşunları məğlub olur |
| 1473 | Malatya və Otluqbeli döyüşləri baş verir |
| 1478 | Yaqub padşah taxta çıxır |
| 1490 | Baysunqur taxta çıxır |
| 1492 | Rüstəm Bərdə döyüşündə qalib gəlir |
| 1496 | Əhməd Naxçıvan döyüşündə qalib gəlir |
| 1497 | Əhməd qiyamçılarla döyüşdə öldürülür |
| 1500 | Əbhər sazişi bağlanır |
Bayandurlu dövlətinin yaranmasından bölünməsinə qədər əsas tarixlər.
| Dövlət | Dövr | Mərkəz | Görkəmli hökmdar |
|---|---|---|---|
| Ağqoyunlu tayfa hakimliyi | 1394–1434 | Diyarbəkir | Qara Yuluq Osman bəy |
| Bayandurlu (ilk dövr) | 1453–1468 | Diyarbəkir | Həsən padşah (Uzun Həsən) |
| Bayandurlu (paytaxt Təbriz) | 1468–1478 | Təbriz | Həsən padşah |
| Bayandurlu | 1478–1490 | Təbriz | Yaqub padşah |
Ağqoyunlu tayfa hakimliyindən Bayandurlu dövlətinin formalaşmasına qədər mərkəz və hökmdarların dəyişməsi.
- 1Addım 1: 1472-ci ildə Venesiyanın vəd etdiyi hərbi donanmanı, odlu silahı və artilleriya mütəxəssislərini göndərməməsi Həsən padşahın vəziyyətini çətinləşdirdi.
- 2Addım 2: 1473-cü il avqustun 11-də Otluqbeli döyüşündə Osmanlı qoşunu odlu silahdan geniş istifadə edərək qalib gəldi.
- 3Addım 3: Bu məğlubiyyətdən sonra Həsən padşahın mövqeyi zəiflədi və iri feodalların mərkəzi hakimiyyətə qarşı mübarizəsi gücləndi.
- 1Addım 1: 1478-ci ildə Həsən padşahın vəfatından sonra oğlu Yaqub padşah taxta çıxdı.
- 2Addım 2: 1490-cı ildə Yaqub padşahın ölümündən sonra oğlu Baysunqur hakimiyyətə gəldi.
- 3Addım 3: 1492-ci ildə Rüstəm Bərdə döyüşündə Baysunquru məğlub edərək taxta çıxdı.
- 4Addım 4: 1496-cı ildə Əhməd Naxçıvan döyüşündə Rüstəmi məğlub edib hakimiyyəti ələ keçirdi.
Ağqoyunlu tayfalarını (oğuz mənşəli əhali) Bayandurlu sülaləsi (Həsən bəyin hakim nəsli) ilə qarışdırmayın — Bayandurlu bu tayfaları idarə edən nəsildir.
Malatya döyüşünü (1473, avqustun 1, Həsən padşah qalib) Otluqbeli döyüşü (1473, avqustun 11, Osmanlı qalib) ilə qarışdırmayın — eyni yürüşün iki fərqli döyüşüdür.
Sara xatunun Osmanlı sarayına göndərilməsində qoyulan iki vəzifədən yalnız biri (Mehmeti müharibədən daşındırmaq) yerinə yetirildi, Trabzonun fəthinin qarşısı alınmadı.
Yaqub padşah, Baysunqur, Rüstəm, Əhməd, Murad və Əlvənd Həsən padşahın övladları və nəvələridir, ayrı sülalə deyil.
Əhmədin vergi islahatları hərbi-köçmə əyanların ciddi narazılığına səbəb olduğundan 1497-ci ildə qiyamla nəticələndi.
Qaydalar
- 1Bayandurlu tayfa birliyinin başçısı Həsən bəy 1453-cü ildə hakimiyyətə gəldi və fiziki gücünə görə Uzun Həsən adlandırıldı.
- 2Həsən bəy 1467-ci ildə Muş döyüşündə Baharlı hökmdarı Cahan şahı məğlub etdi və 1468-ci ildə Təbrizi tutaraq Bayandurlu dövlətinin paytaxtı elan etdi.
- 3Anası Sara xatun Osmanlı sultanı II Mehmetlə sülh danışıqları apardı, həmçinin Avropa dövlətləri ilə hərbi ittifaq qurulması istiqamətindəki diplomatik danışıqlarda fəal iştirak etdi.
- 41473-cü il avqustun 11-də Otluqbeli döyüşündə odlu silahdan istifadə edən Osmanlı qoşunu Həsən padşahı məğlub etdi və onun mövqeyini zəiflətdi.
- 5Həsən padşahın vəfatından sonra varisləri arasında hakimiyyət mübarizəsi gücləndi və dövlət 1500-cü ildə Əbhər sazişi ilə bölündü.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir