teb6-6.5· Bölmə 6. Saf maddələr və qarışıqlar· ~12 dəq

Suyun əhəmiyyəti

Suyun təbiətdə əsasən qarışıq halda olduğunu, içməli suyun mənbələrini və istifadəyə verilmədən əvvəl necə təmizləndiyini öyrənmək.

Su yaxşı həlledici olduğuna görə təbiətdə dövranı zamanı onda oksigen, karbon qazı, duzlar və başqa maddələr həll olur; buna görə təbiətdə su, əsasən, qarışıq şəklində olur. Təbiətdə olan suyun çox hissəsi duzlu sudur və bu su, əsasən, okeanlarda və dənizlərdə cəmləşib. Bulaqların, çayların və göllərin suyunda isə duzun miqdarı nisbətən az olur; biz bu sulardan içməli su kimi istifadə edirik. İçməli suyun tərkibində müxtəlif həll olmuş duzların olduğunu suyun qaynaması zamanı qabın dibində tədricən ərpin əmələ gəlməsi ilə müşahidə edirik, çünki su qaynayan zaman suda həll olmayan maddələr əmələ gəlir və onlar qabın dibinə çökür. İçməli suyun tərkibindəki maddələri satışa çıxarılan suların qabı üzərindəki etiketlərdə də görmək olar. Təmizlənməmiş suyu su hövzələrindən birbaşa içmək olmaz, çünki suyun dövranı zamanı ona bəzi zərərli maddələr qarışır və suyun tərkibində bəzi zərərli mikroorqanizmlər də olur. Bunun üçün su istifadəyə verilməmişdən əvvəl xüsusi qurğularda təmizlənir: su əvvəlcə filtrlənir, sonra isə tərkibindəki zərərli mikroorqanizmləri və maddələri zərərsizləşdirmək üçün xüsusi üsullar tətbiq edilir — bu məqsədlə, əsasən, dezinfeksiyaedici maddələr olan xlordan və ya ozon qazından istifadə olunur. İçməli sudan həmçinin kənd təsərrüfatında, sənayedə və məişətdə də istifadə edilir. Su insan orqanizmində olan ən vacib maddələrdən biridir — insan orqanizmi kütləsinin təqribən 2/3 hissəsi sudan təşkil olunub, insan orqanizmində baş verən reaksiyalar isə əsasən su mühitində gedir.

Əsas terminlər

içməli su — Duz miqdarı az olan, bulaq, çay və göllərdən əldə edilən, insanların içmək üçün istifadə etdiyi su.
suyun təmizlənməsi — Suyun istifadəyə verilmədən əvvəl filtrlənməsi və dezinfeksiyaedici maddələrlə (xlor, ozon) zərərsizləşdirilməsi prosesi.
ərp — Suyun qaynaması zamanı qabın dibində əmələ gələn, suda həll olmuş duzların çökməsi nəticəsində yaranan bərk maddə.
İçməli su və dəniz suyu
Su növüDuz miqdarıİstifadə
Dəniz/okean suyuÇoxİçməli su kimi istifadə edilmir
Bulaq, çay, göl suyuAzİçməli su kimi istifadə edilir

Mətnə əsasən, təbiətdəki suların duz miqdarına görə müqayisəsi.

✎Nümunə: suyun təmizlənmə mərhələləri
  1. 1Filtrləmə: Su əvvəlcə filtrlənərək iri hissəciklərdən təmizlənir.
  2. 2Zərərsizləşdirmə: Sonra suyun tərkibindəki zərərli mikroorqanizmləri və maddələri zərərsizləşdirmək üçün xüsusi üsullar (əsasən xlor və ya ozon qazı) tətbiq edilir.
  3. 3Nəticə: Təmizlənmiş su içməli su kimi istifadəyə verilir.
💡Qeyd

Çaydanın dibində əmələ gələn ərp, əslində, içməli suyun tərkibində olan həll olmuş duzların qaynama zamanı çökməsidir.

🚫Tez-tez səhv

Dəniz suyunun da içməli su kimi istifadə edilə biləcəyini düşünmək səhvdir — dəniz suyunun tərkibində çox miqdarda duz olur.

⚠️Diqqət

Su hövzələrindən götürülmüş təmizlənməmiş suyu birbaşa içmək olmaz, çünki onun tərkibində zərərli maddələr və mikroorqanizmlər ola bilər.

Qaydalar

  1. 1Su yaxşı həlledici olduğu üçün təbiətdə, əsasən, qarışıq şəklində olur — onda oksigen, karbon qazı, duzlar və başqa maddələr həll olur.
  2. 2Təbiətdəki suyun çox hissəsi duzlu sudur və əsasən okean və dənizlərdə cəmləşib; bulaq, çay və göl sularında duz miqdarı nisbətən azdır.
  3. 3Su qaynayan zaman suda həll olmayan maddələr əmələ gəlir və qabın dibinə çökərək ərp yaradır — bu, içməli suyun tərkibində duzların olduğunu göstərir.
  4. 4Təmizlənməmiş su hövzə suyunu birbaşa içmək olmaz, çünki ona zərərli maddələr qarışa və zərərli mikroorqanizmlər ola bilər.
  5. 5Su istifadəyə verilmədən əvvəl əvvəlcə filtrlənir, sonra xlor və ya ozon kimi dezinfeksiyaedici maddələrlə zərərsizləşdirilir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir