Eynicinsli və müxtəlifcinsli qarışıqlar
Homogen (eynicinsli) və heterogen (müxtəlifcinsli) qarışıqların nə ilə fərqləndiyini, qarışıq ilə kimyəvi birləşmə arasındakı fərqi öyrənmək.
Bəzi qarışıqlarda onları təşkil edən maddələri gözlə görmək olmur — şəkərin, xörək duzunun və etil spirtinin su ilə əmələ gətirdiyi qarışıqlar buna misaldır, çünki bu maddələr suda həll olur. Tərkibi gözlə görünməyən belə qarışıqlara eynicinsli qarışıqlar (homogen qarışıqlar) deyilir. Qırmızı rəngli qida boyasının məhlulu homogendir; bu məhlulu süzgəc kağızından keçirdikdə kağızda boya qalmır, bu da məhlulun homogen olduğunu göstərir. Bəzi qarışıqlarda isə onları təşkil edən maddələr gözlə görünür — qumun, təbaşir tozunun və günəbaxan yağının su ilə əmələ gətirdiyi qarışıqlar buna misaldır, çünki bu maddələr suda həll olmur. Tərkibi gözlə görünən belə qarışıqlara müxtəlifcinsli qarışıqlar (heterogen qarışıqlar) deyilir. Maddələr kimyəvi birləşmə əmələ gətirdikdə öz xassələrini itirir və yeni xassəli maddə yaranır — məsələn, hidrogen və oksigen qazları birləşdikdə öz xassələrini itirir, yeni xassəli maye halda olan su əmələ gəlir. Qarışıq əmələ gəldikdə isə, kimyəvi birləşmələrdən fərqli olaraq, onu təşkil edən maddələr öz xassələrini itirmir — dəmir tozu və qum qarışığına maqnit yaxınlaşdırıldıqda maqnit dəmiri cəzb edir, bu da dəmirin qarışıqda öz xassəsini saxladığını göstərir. Kimyəvi birləşmələrdən fərqli olaraq, qarışıq hazırlayarkən onu əmələ gətirən maddələri istənilən nisbətdə qarışdırmaq olar — 1 stəkan suda 1 çay qaşığı şəkər həll edildikdə də, 1 xörək qaşığı şəkər həll edildikdə də hər iki halda şəkərin su ilə qarışığı alınır.
Əsas terminlər
| Qarışıq | Növü | Səbəb |
|---|---|---|
| Xörək duzu + su | Homogen | Duz suda həll olur |
| Etil spirti + su | Homogen | Etil spirti suda həll olur |
| Qum + su | Heterogen | Qum suda həll olmur |
| Günəbaxan yağı + su | Heterogen | Yağ suda həll olmur |
Mətndə göstərilən homogen və heterogen qarışıq nümunələri.
- 1Qarışığın hazırlanması: Dəmir tozu qumla qarışdırılır.
- 2Maqnitin yaxınlaşdırılması: Qarışığa maqnit yaxınlaşdırıldıqda maqnit dəmir tozunu cəzb edir.
- 3Nəticə: Dəmirin maqnit tərəfindən cəzb olunması onun qarışıqda öz xassəsini saxladığını göstərir — bu, qarışığın kimyəvi birləşmə olmadığının sübutudur.
Bir qarışığın homogen, yoxsa heterogen olduğunu bilmək üçün tərkibindəki maddələrin gözlə seçilib-seçilmədiyinə baxmaq kifayətdir.
Homogen qarışığı saf maddə ilə qarışdırmaq səhvdir — homogen qarışıqda da, heterogen qarışıqda olduğu kimi, iki və ya daha çox fərqli maddə var, sadəcə homogendə onlar gözlə görünmür.
Qarışıqla kimyəvi birləşməni qarışdırmaq olmaz — kimyəvi birləşmədə maddələr sabit nisbətdə birləşib öz xassələrini itirir, qarışıqda isə maddələr istənilən nisbətdə qarışa bilər və xassələrini saxlayır.
Qaydalar
- 1Tərkibi gözlə görünməyən (suda həll olan maddələrdən əmələ gələn) qarışıqlara eynicinsli qarışıqlar (homogen qarışıqlar) deyilir.
- 2Tərkibi gözlə görünən (suda həll olmayan maddələrdən əmələ gələn) qarışıqlara müxtəlifcinsli qarışıqlar (heterogen qarışıqlar) deyilir.
- 3Kimyəvi birləşmə əmələ gəldikdə maddələr öz xassələrini itirir və yeni xassəli maddə yaranır.
- 4Qarışıq əmələ gəldikdə isə onu təşkil edən maddələr öz xassələrini itirmir.
- 5Kimyəvi birləşmələrdən fərqli olaraq, qarışıq hazırlayarkən onu əmələ gətirən maddələri istənilən nisbətdə qarışdırmaq olar.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir