Diffuziya
Diffuziyanın nə olduğunu, maddə zərrəciklərinin sıx olduğu yerdən az olduğu yerə necə yayıldığını və bu prosesin qazlarda niyə mayelərdən daha sürətli baş verdiyini öyrənmək.
Portağalın qabığını soyduqda onun ətri qısa müddətdə bütün otağa yayılır; bunun səbəbi ətri təşkil edən molekulların ətrafa yayılıb duyğu orqanlarımıza təsir etməsidir. Maddəni təşkil edən molekullar arasında məsafələr olduğu üçün bir maddənin molekulları başqa maddənin molekulları arasından keçərək yayıla bilir — bu hadisə diffuziya adlanır. Diffuziya zamanı maddə molekulları miqdarının çox olduğu yerdən az olduğu yerə yayılır. Qazlarda molekullar arasındakı məsafə mayelərə və bərk maddələrə nisbətən daha böyükdür, buna görə qazlarda diffuziya daha sürətlə baş verir. Mayelərdə isə diffuziya qazlara nisbətən daha yavaş sürətlə baş verir, çünki mayelərdə zərrəciklər qazlara nisbətən daha sıx yerləşir. Suya bir neçə damcı qida boyası əlavə edildikdə bir müddət sonra boya molekullarının sıx olduğu yerdən bütün istiqamətlərdə yayılaraq tamamilə suya qarışdığını müşahidə edirik — qaynar suya çay paketi daxil etdikdə suyun rəngi tədricən dəyişməsi də eyni hadisədir. Şəkərin suda həll olması da diffuziya hadisəsidir: qənd parçasını suya saldıqda əvvəlcə o molekullara ayrılır, sonra tədricən suda diffuziya edir.
Əsas terminlər
| Mühit | Zərrəciklər arasındakı məsafə | Diffuziyanın sürəti |
|---|---|---|
| Qaz | Böyük | Sürətli |
| Maye | Kiçik (sıx yerləşmə) | Yavaş |
Zərrəciklər arasındakı məsafə nə qədər böyükdürsə, diffuziya bir o qədər sürətli baş verir.
- 1Başlanğıc: Suya bir neçə damcı qida boyası əlavə edilir; boya molekulları əvvəlcə sıx bir yerdə cəmlənir.
- 2Proses: Boya molekulları sıx olduğu yerdən bütün istiqamətlərə doğru yayılmağa başlayır.
- 3Nəticə: Bir müddətdən sonra boya molekulları tamamilə suya qarışır və rəng bütün stəkanda bərabər paylanır.
Diffuziya nə qədər sürətli baş verirsə, molekullar arasındakı məsafə bir o qədər böyükdür — buna görə qazlarda ən sürətli baş verir.
Diffuziyanın yalnız qazlarda baş verdiyini düşünmək səhvdir — o, mayelərdə də (məsələn, şəkərin suda həll olmasında) baş verir, sadəcə daha yavaş.
Şirinçay hazırlayarkən qarışdırmadan gözləmək diffuziyanın öz-özünə baş verməsini gözlətdiyi üçün prosesi lazımsız yerə uzadır — qarışdırmaq diffuziyanı sürətləndirir.
Qaydalar
- 1Diffuziya — maddə zərrəciklərinin başqa maddə zərrəcikləri arasından keçərək yayılması hadisəsidir.
- 2Diffuziya zamanı maddə molekulları miqdarının çox olduğu yerdən az olduğu yerə yayılır.
- 3Qazlarda molekullar arasındakı məsafə böyük olduğu üçün diffuziya qazlarda mayelərdən daha sürətli baş verir.
- 4Mayelərdə zərrəciklər qazlara nisbətən daha sıx yerləşdiyi üçün diffuziya mayelərdə daha yavaş baş verir.
- 5Şəkərin suda həll olması da diffuziya hadisəsidir — qənd parçası əvvəlcə molekullara ayrılır, sonra suda yayılır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir