Maddənin sıxlığı
Sıxlığın maddənin vahid həcmindəki kütləsi olduğunu, ρ=m/V düsturu ilə necə hesablandığını və maddələrin sıxlığının onları təşkil edən zərrəciklər arasındakı məsafədən necə asılı olduğunu öyrənmək.
Müxtəlif maddələrdən hazırlanmış və həcmləri bərabər olan cisimlərin kütlələri fərqli ola bilər — bu, həmin maddələrin sıxlıqlarının fərqli olması ilə əlaqədardır. Misin sıxlığı alüminiumun sıxlığından çox olduğu üçün mis əşyanın kütləsi eyni həcmli alüminium əşyanın kütləsindən çoxdur: 1 sm³ misin kütləsi 8,96 qram, 1 sm³ alüminiumun kütləsi isə 2,7 qramdır. Sıxlıq — maddənin vahid həcmindəki kütləsi olmaqla onun mühüm fiziki xassələrindən biridir və ρ = m/V düsturu ilə hesablanır; burada ρ — maddənin sıxlığı, m — maddənin kütləsi, V — maddənin həcmidir.
Məsələn, həcmi 200 sm³ olan etil spirtinin kütləsi 160 qramdır; kütləni həcmə böldükdə etil spirtinin sıxlığının 0,8 q/sm³ olduğunu tapırıq. Maddələrin sıxlıqları fərqli olduğu kimi, bir maddənin bərk, maye və qaz halındakı sıxlığı da fərqlidir, çünki maddə bir haldan digərinə keçdikdə onu təşkil edən zərrəciklər arasındakı məsafə də dəyişir. Mayelərdə zərrəciklər arasındakı məsafə bərk haldakına nisbətən çoxdur, buna görə bərk maddələrdə vahid həcmdə daha çox zərrəcik yerləşir və bərk maddələrin sıxlığı adətən mayelərdən çox olur — zərrəciklər arasındakı məsafə artdıqca sıxlıq azalır. Sıxlıq fərqi gündəlik həyatda da müşahidə olunur: suya günəbaxan yağı əlavə etdikdə o su ilə qarışmır və suyun səthində qalır, çünki yağın sıxlığı sudan azdır; qum və ağac yonqarından ibarət qarışıq suya əlavə edildikdə ağac yonqarı suyun üzərində qalır, qum isə stəkanın dibinə çökür, çünki ağac yonqarının sıxlığı sudan az, qumun sıxlığı isə sudan çoxdur.
Əsas terminlər
| Maddə | Sıxlıq, q/sm³ |
|---|---|
| Mis | 8,96 |
| Alüminium | 2,7 |
| Etil spirti | 0,8 |
| Qızıl (misalda) | 19,3 |
Maddələrin sıxlığı ρ=m/V düsturu ilə tapılır və hər maddə üçün fərqlidir.
- 1Verilir: m = 38,6 qram, V = 2 sm³, ρ = ?
- 2Düsturu tətbiq et: ρ = m/V
- 3Hesabla: ρ = 38,6 / 2 = 19,3 q/sm³
- 4Cavab: Qızılın sıxlığı 19,3 q/sm³-dir.
ρ=m/V düsturunu kütlə (m=ρV) və ya həcm (V=m/ρ) tapmaq üçün də tərs istiqamətdə tətbiq etmək olar.
Həcmi bərabər iki cismin kütləsinin də bərabər olacağını düşünmək səhvdir — kütlə maddənin sıxlığından asılıdır.
Sıxlığı su ilə müqayisə edərkən vahidlərə diqqət etməmək səhv nəticəyə gətirib çıxara bilər — sıxlıq q/sm³ ilə ifadə olunur.
Qaydalar
- 1Sıxlıq maddənin vahid həcmindəki kütləsidir və ρ = m/V düsturu ilə hesablanır (ρ — sıxlıq, m — kütlə, V — həcm).
- 2Həcmləri bərabər, lakin maddələri fərqli olan cisimlərin kütlələri fərqli olur, çünki onların sıxlığı fərqlidir.
- 3Mayelərdə zərrəciklər arasındakı məsafə bərk haldakından çox olduğu üçün bərk maddələrin sıxlığı adətən mayelərdən çoxdur.
- 4Zərrəciklər arasındakı məsafə artdıqca maddənin sıxlığı azalır.
- 5Sıxlığı sudan az olan maddə (məsələn, yağ, ağac yonqarı) suyun üzərində qalır, sıxlığı sudan çox olan maddə (məsələn, qum) isə suyun dibinə çökür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir