teb6-5.3· Bölmə 5. Maddənin xassələri· ~12 dəq

Maddəni təşkil edən zərrəciklər

Maddələrin atom adlanan çox kiçik zərrəciklərdən təşkil olunduğunu, iki və daha çox atomun birləşərək molekul əmələ gətirdiyini və hidrogenlə oksigen molekulları arasındakı fərqin bu qazların xassələrinə necə təsir etdiyini öyrənmək.

Maddələr atom adlanan çox kiçik zərrəciklərdən təşkil olunub. Atomların diametri bir santimetrin yüz milyonda bir hissəsindən də kiçikdir — yüz milyon atomu yan-yana düzərək zəncir yaratsaq, bu zəncirin uzunluğu cəmi bir santimetr olardı. Atomlar o qədər kiçikdir ki, onları mikroskopla da görmək mümkün deyil. Atomlar birləşərək molekulları əmələ gətirir: iki və daha çox atomdan təşkil olunan zərrəciklər molekullar adlanır.

📌Nümunə

Məsələn, iki oksigen atomu birləşdikdə oksigen molekulu, iki hidrogen atomu birləşdikdə isə hidrogen molekulu əmələ gəlir; oksigen qazı oksigen molekullarından, hidrogen qazı isə hidrogen molekullarından təşkil olunub. Hidrogen və oksigen molekullarının modellərindən göründüyü kimi, hər ikisində atom sayı eynidir (ikişər atom), lakin bu molekulları təşkil edən atomlar müxtəlifdir, buna görə də bu qazlar bəzi fərqli xassələr göstərir. Hidrogen və oksigen atomları kütlələrinə görə bir-birindən fərqlənir — oksigen atomunun kütləsi hidrogen atomunun kütləsindən böyükdür, nəticədə hidrogen qazı oksigen qazından daha yüngül olur. Hidrogen qazı ilə doldurulmuş şar havada yuxarıya doğru hərəkət edir; buna görə hava şarlarına bəzi hallarda hidrogen qazı doldurulur — hidrogen yüngül olduğu üçün şar asanlıqla yuxarı qalxır.

Əsas terminlər

atom — Maddəni təşkil edən, diametri bir santimetrin yüz milyonda bir hissəsindən kiçik olan, mikroskopla belə görünməyən çox kiçik zərrəcik.
molekul — İki və daha çox atomun birləşməsindən əmələ gələn zərrəcik.
oksigen molekulu — İki oksigen atomunun birləşməsindən əmələ gələn, oksigen qazını təşkil edən molekul.
hidrogen molekulu — İki hidrogen atomunun birləşməsindən əmələ gələn, hidrogen qazını təşkil edən molekul.
Hidrogen və oksigen molekullarının müqayisəsi
MolekulAtom sayıAtomun növü
Hidrogen molekulu2Hidrogen atomu
Oksigen molekulu2Oksigen atomu

Hər iki molekulda atom sayı eynidir, ancaq atomların növü fərqli olduğu üçün qazların xassələri (məsələn, kütləsi) fərqlidir.

✎Nümunə: 100 milyon atomdan ibarət zəncirin uzunluğu
  1. 1Verilir: Bir atomun diametri təxminən bir santimetrin yüz milyonda biri qədərdir.
  2. 2Nəticə: Yüz milyon atomu yan-yana düzsək, əmələ gələn zəncirin uzunluğu 1 santimetr olar.
  3. 3Nə göstərir: Bu nümunə atomların nə qədər kiçik olduğunu göstərir — bu səbəbdən atomları mikroskopla görmək mümkün deyil.
💡Qeyd

Molekulu təşkil edən atomların sayı eyni olsa da, atomların növü fərqli olduqda maddələrin xassələri (məsələn, kütləsi) fərqli olur.

🚫Tez-tez səhv

Hidrogen qazının yüngül olmasını onun 'az miqdarda' olması ilə izah etmək səhvdir — səbəb hidrogen atomunun oksigen atomundan yüngül olmasıdır.

⚠️Diqqət

Atomların çılpaq gözlə və hətta adi mikroskopla görünə biləcəyini düşünmək səhvdir — onlar bunun üçün həddindən artıq kiçikdir.

Qaydalar

  1. 1Maddələr atom adlanan çox kiçik zərrəciklərdən təşkil olunub; atomlar mikroskopla belə görünməyəcək qədər kiçikdir.
  2. 2İki və daha çox atomun birləşməsindən molekul əmələ gəlir.
  3. 3Oksigen molekulu iki oksigen atomundan, hidrogen molekulu isə iki hidrogen atomundan təşkil olunub.
  4. 4Hidrogen və oksigen molekullarında atom sayı eynidir (ikişər), lakin atomların növü fərqli olduğu üçün qazların xassələri də fərqlidir.
  5. 5Oksigen atomunun kütləsi hidrogen atomunun kütləsindən böyükdür, buna görə hidrogen qazı oksigendən yüngüldür və hidrogenlə doldurulmuş şar yuxarı qalxır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq