Heyvanlar sağ qalmaq üçün necə uyğunlaşır

Heyvanlar sağ qalmaq üçün qidalanmalı və balalarını yemləyə bilməlidirlər; ov qaçarkən və ya gizləndikdə onu ovlamaq yırtıcı üçün çətin ola bilər. Pələng və şir kimi yırtıcılarda ovlarını tutmaq üçün güclü çənələr və pəncələr, ətini qoparmaq üçün isə iti dişlər var. Qartal kimi yırtıcılarda güclü caynaqların olması onların uçarkən ovlarını tutmasına kömək edir və qartalların itigörmə qabiliyyəti də var. Bəzi yırtıcılar, məsələn, qurbağalar və buqələmunlar kiçik həşəratları tutmaq üçün uzun və yapışqan dildən istifadə edir. Bir çox yırtıcıda ovlarını izləməyə kömək edən güclü qoxu, eşitmə və görmə hissləri var; yarasalarda eşitmə, qütb ayısında isə qoxu hissi yaxşı inkişaf edib. Hörümçəklər kimi bəzi yırtıcılar ovlarını tutmaq üçün qurduqları torlardan və ya tələlərdən istifadə edir, ilanların əksəriyyəti, əqrəblər və arılar isə ovlarını öldürmək üçün zəhərdən istifadə edir. Arıq bədəni və güclü ayaqları olan gepard kimi bəzi yırtıcılar ovlarını tutmaq üçün çox sürətlə qaça bilir, qartallar isə yüksək sürətlə ovlarının üzərinə şığıyır. Canavarlar və qarışqalar isə sürü halında ov edir; bu, onlara daha böyük və güclü olan canlıları ovlamağa imkan verir. Bitkiyeyən canlıların da qidalanma ilə əlaqədar uyğunlaşmaları var: zürafənin dili hündür akasiya ağaclarının yarpaqlarını tutmaq üçün uyğunlaşmışdır, kolibri quşunun isə çiçəklərdən nektar sora bilmək üçün uzun və nazik dimdiyi vardır.

Yırtıcılar tərəfindən ovlanan heyvanlar sağ qalmaq üçün özlərini qoruya bilməlidir. Bəzi uyğunlaşmalar çox yavaş hərəkət edən heyvanlara təhlükədən qorunmaq imkanı verir: tısbağaların, ilbizlərin və xərçənglərin xarici bədən örtüyü (xarici skeleti) sərtdir və asanlıqla qırılmır, kirpi, yexidna və tikan balığının isə bədənləri tikanlarla örtülmüşdür. Zəhərli ağac qurbağası kimi heyvanların bədəni parlaq rəngli olur və digər canlıları zəhərli olduqları barədə xəbərdar edir. Bəzi heyvanlar isə yırtıcılar tərəfindən asanlıqla görünmür: çubuq böcəyi, yarpaq həşəratı, güvə və buqələmun kimi heyvanlar mühitə uyğun maskalanır, nəticədə bu canlılarda bədən rəngi və forması mühitin rənginə və formasına oxşayır. Bəzi heyvanlar isə başqa bir canlı kimi görünmək, səs çıxarmaq, qoxumaq və ya hərəkət etməklə özlərini yırtıcılardan qoruyur; bu uyğunlaşma mimikriya adlanır. Məsələn, sirfid milçəyi bal arısına bənzəyir, quşlar isə sancılmaqdan qorxduqları üçün bal arılarından qaçır və nəticədə bu milçəyi yeməkdən çəkinirlər. Bəzi heyvanlar da özlərini olduğundan daha böyük və daha təhlükəli kimi göstərərək yırtıcılardan qorunur: plaşlı kərtənkələ daha böyük görünməyə çalışdıqda onun çənəsinin altındakı dəri qabarır və bədənindəki çıxıntılar aydın nəzərə çarpır.

Heyvanlar nəsillərini davam etdirmək üçün çoxalırlar; çoxalmaq üçün erkək və dişi fərdlər cütləşməlidir. Diqqətçəkən fərdlərin çoxalma şansları daha yüksək olduğu üçün, adətən, onlarda cəlbedici bədən örtüyü olur; məsələn, əksər quşların erkək fərdlərinin daha rəngarəng lələk örtüyü olur və parlaq rəngli erkək fərdlər dişilərin diqqətini daha çox çəkir. Xoruzun toyuqdan daha rəngli lələkləri var, erkək tovuz quşu isə dişiləri cəlb etmək üçün quyruq lələklərini göstərir. Bəzi erkək heyvanlar çoxalma dövründə çox uzaqlardan eşidilən səslər çıxarır, nəğmə oxuyur və rəqs edir; bu səsləri eşidən və rəqsləri görən dişi fərdlər onlara tərəf gəlir. Digər canlılarda da çoxalmaq üçün müxtəlif uyğunlaşmalar yaranmışdır: işıldaböcək kimi qaranlıqda yaşayan bəzi heyvanların dişilərinin bədən hissələri qaranlıqda parıldayaraq erkəkləri cəlb edir, bəzi heyvanların dişiləri isə cütləşmə zamanı ətrafa xüsusi qoxu yayır — erkək kəpənəklər dişilərin ətrafa yaydığı qoxunu bir neçə kilometr uzaqdan hiss edə bilir.