Slavyanların hücumları
Rusların Xəzər dənizi yürüşləri, Bərdə faciəsi və feodal hakimlərin slavyanları köməyə çağırması.
IX əsrin sonundan başlayaraq Azərbaycan torpaqları slavyan-rus tayfalarının qarətçi yürüşlərinə məruz qaldı. Ərəb mənbələrində Kiyev knyazının hərbi dəstəsinin üzvləri 'ruslar' adlanırdı. Əvvəllər Don-İdil-Xəzər su yolu ilə ticarətlə məşğul olan slavyanlar bu dövrdə həmin yolla Xəzəryanı bölgələrə talançı basqınlar təşkil etməyə başladılar. 909-cu ildə Xəzər sahilləri və Abaskun adası, bir il sonra isə Sarı adası ilə Gilan qarətə məruz qaldı, lakin yerli qüvvələr və Şirvanşahın qoşunları basqınları dəf etdi. 914-cü ildə 500 gəmi ilə edilən yürüşdə Abşeron talan olundu, ancaq əsirlərin müsəlman olduğunu bilən xəzərlər slavyanları məğlub etdi. 944-cü ildə isə slavyanlar Bərdəni ələ keçirib əhalini qırdılar; bu, Bərdə faciəsi kimi tarixə düşdü. Sonrakı onilliklərdə bəzi feodal hakimlər daxili çəkişmələrdə slavyanları köməyə çağıraraq yeni basqınlara yol açdı. Azərbaycanda vahid dövlətin və hərbi donanmanın olmaması bu hücumların uzun sürməsinə səbəb oldu.
Məsələn: 944-cü ildə slavyanlar şəhəri tərk etməyib əmrə tabe olmayan bərdəlilərdən hər kəs üçün 20 dirhəm tələb etdilər və ödəyə bilməyən 20 min adamı öldürdülər.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 909-cu il | Xəzər dənizinin cənub sahilləri və Abaskun adası qarətə məruz qaldı, yerli əhali basqını dəf etdi |
| 909-cu ildən bir il sonra | Sarı adası və Gilan basqına məruz qaldı, Şirvanşahın qoşunları slavyanları tam darmadağın etdi |
| 914-cü il | 500 gəmi ilə Abşeron yarımadası qarət edildi, sonra xəzərlər slavyanları məğlub etdi |
| 944-cü il | Bərdə ələ keçirildi, əhali qırıldı (Bərdə faciəsi) |
| 987-ci il | Dərbənd hakimi slavyanları köməyə çağırdı |
| 1030-cu il | Slavyanlar Bakıda və Kürlə Arazın qovuşduğu yerdə Şirvanşah ordusunu məğlub etdi |
| 1032-ci il | Slavyanlar alanlar və sərirlərlə birgə Şirvana basqın edib Şamaxını qarət etdi |
Slavyan-rus basqınları IX əsrin sonundan XI əsrin əvvəllərinə qədər təkrarlandı.
| Hakim | Çağırma səbəbi | Nəticə |
|---|---|---|
| Dərbənd hakimi (987-ci il) | Yerli əyanlara qarşı mübarizə | Öz yanında slavyanlardan mühafizə dəstəsi saxladı |
| Şəddadi hökmdarı Musa ibn Fəzl (1030-cu illər) | Qiyam qaldırmış qardaşına qarşı mübarizə | Slavyanlar Beyləqan əhalisinə divan tutub hədiyyələr aldı |
Bəzi feodal hakimlər daxili çəkişmələrdə slavyanları köməyə çağıraraq yeni basqınlara zəmin yaratdılar.
- 1Tarixləri topla: Mətndə slavyan yürüşlərinin ardıcıl tarixləri göstərilir: 909-cu il, ondan bir il sonra, 914-cü il və 944-cü il.
- 2Ardıcıllığı qur: Bu tarixlər xronoloji sıra ilə düzülərsə: əvvəlcə Xəzər sahilləri və Abaskun (909), sonra Sarı adası və Gilan (bir il sonra), daha sonra Abşeron (914), nəhayət Bərdə (944) basqına məruz qalıb.
- 1Hadisəni müəyyən et: 944-cü ildə slavyanlar Bərdəni ələ keçirib qarət etdilər və orada həmişəlik möhkəmlənmək istəyirdilər.
- 2Səbəbləri tap: Salari hökmdarı cənubda Mosul hakimi ilə vuruşduğu üçün Bərdəyə kömək göndərə bilmədi, lakin əhalinin müqaviməti və slavyanlar arasında yayılan yoluxucu xəstəlik düşmənə ağır itki verdi.
- 3Nəticəni çıxar: Bu səbəblərdən slavyanlar gecə vaxtı şəhəri yandırıb qənimətlə Kür sahilindəki gəmilərinə minərək geri çəkildilər.
Bəzi şagirdlər slavyanların 909, 914 və 944-cü il yürüşlərini qarışdırır; hər tarix ayrı bir basqına aiddir.
Şagirdlər tez-tez slavyanların Bizansla ittifaqda olduğunu düşünür; mətndə Bizans yalnız 1030-cu il hadisəsindən sonra slavyanların geri qayıtdığı marşrut kimi qeyd olunur.
944-cü il Bərdə hadisəsini 'mühasirə' adlandırmaq düzgün deyil — mətn bunu birbaşa hücum və qarət kimi təsvir edir.
1032-ci il basqınında slavyanlarla yanaşı alanlar və sərirlər də iştirak edirdi — basqını tək slavyanlara aid etmək səhvdir.
Azərbaycanda vahid dövlətin olmaması və Xəzərdə hərbi donanmanın yoxluğu slavyan basqınlarının təkrarlanmasının əsas səbəbi kimi göstərilir.
Qaydalar
- 1IX əsrin sonundan etibarən Azərbaycan torpaqları slavyan-rus tayfalarının qarətçi yürüşlərinə məruz qaldı.
- 2Slavyanlar Xəzər dənizinə Don-İdil-Xəzər su yolu ilə, Xəzər xaqanının icazəsi ilə keçirdilər.
- 3909-914-cü illər yürüşləri Xəzər sahillərini, adalarını və Abşeron yarımadasını hədəf aldı, lakin yerli qüvvələr və xəzərlər tərəfindən dəf edildi.
- 4944-cü il Bərdə faciəsində slavyanlar şəhəri ələ keçirib əhalini qırdılar, lakin yerli müqavimət və xəstəlik üzündən geri çəkilməyə məcbur oldular.
- 5X əsrin sonu – XI əsrdə bəzi feodal hakimlər (Dərbənd hakimi, Şəddadi hökmdarı) daxili çəkişmələrdə slavyanları köməyə çağıraraq yeni basqınlara zəmin yaratdılar.
- 6Azərbaycanda vahid dövlətin olmaması və hərbi donanmanın yoxluğu slavyan hücumlarının uzun müddət davam etməsinə səbəb oldu.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir