Xudafərin körpüsünün birləşdirdiyi iki Azərbaycan dövləti
Şəddadilər və Rəvvadilər: Xudafərin körpüsü ilə birləşən şimal-cənub dövlətləri.
X əsrdə Azərbaycanda müstəqil dövlətçilik ənənələri davam edirdi, lakin hakim sülalələrin tez-tez bir-birini əvəz etməsi xarici müdaxilələrə — erməni-gürcü feodallarının və Bizansın hücumlarına — imkan yaratdı. Salarilər dövlətində xidmət etmiş Məhəmməd ibn Şəddad 951-ci ildə Dəbili ələ keçirib Gəncə mərkəzli müstəqil Şəddadilər dövlətinin əsasını qoydu, az sonra Bərdə və Şəmkir torpaqlarını da ələ keçirdi. Fəzl ibn Məhəmməd dövləti daha da möhkəmləndirdi, Şirvanşahlarla qohumluq münasibəti qurdu və 1027-ci ildə Araz çayı üzərindən Xudafərin körpüsünü saldırdı; bu körpü Azərbaycanın şimalı ilə cənubu arasında iqtisadi və mədəni əlaqələri gücləndirdi. Cənubda isə Təbriz, Marağa və Əhər hakimi Əbülhica 981-ci ildə Rəvvadilər dövlətinin əsasını qoydu; paytaxt əvvəlcə Ərdəbil idi, sonra Təbrizə köçürüldü. XI əsrin 30-cu illərindən Arazın hər iki tərəfinə köçən oğuz tayfaları hər iki dövlətin hərbi gücünü artırdı. Lakin 1054-cü ildə Səlcuq yürüşləri nəticəsində həm Şəddadilər, həm də Rəvvadilər asılı vəziyyətə düşdü.
Məsələn: Fəzl ibn Məhəmmədin saldırdığı Xudafərin körpüsü Şəddadilər və Rəvvadilər dövlətlərini Araz çayı üzərindən birləşdirirdi.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 951 | Məhəmməd ibn Şəddad Dəbili ələ keçirib müstəqil Şəddadilər dövlətinin əsasını qoydu |
| 981 | Əbülhica Rəvvadilər dövlətinin əsasını qoydu |
| 1027 | Fəzl ibn Məhəmməd Araz çayı üzərində Xudafərin körpüsünü saldırdı |
| 1028 | Rəvvadi hökmdarının icazəsi ilə 2 min oğuz ailəsi Cənubi Azərbaycanda məskən saldı |
| 1054 | Şəddadilər və Rəvvadilər Səlcuqlardan asılı hala düşdü |
Dərsdə göstərilən yalnız dəqiq tarixlər.
| Cəhət | Şəddadilər | Rəvvadilər |
|---|---|---|
| Mərkəz | Gəncə | Təbriz (əvvəl Ərdəbil) |
| Qurucu | Məhəmməd ibn Şəddad | Əbülhica |
| Yaranma ili | 951 | 981 |
| Ərazi | Araz çayının şimalı | Araz çayının cənubu |
| 1054-cü ildə vəziyyət | Səlcuqlara tabe oldu | Səlcuqlara asılı düşdü |
İki dövləti Araz çayı üzərindən Xudafərin körpüsü birləşdirirdi.
- 1Faktı müəyyənləşdirmək: Fəzl ibn Məhəmməd 1027-ci ildə hərbi məqsədlə Araz çayı üzərindən Xudafərin körpüsünü saldırdı.
- 2Nəticəni müəyyənləşdirmək: Bu körpü Azərbaycanın şimalı ilə cənubu arasında iqtisadi və mədəni əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynadı.
- 1Məlumatları toplamaq: Məhəmməd ibn Şəddad 951-ci ildə Dəbili ələ keçirib Şəddadilər dövlətinin əsasını qoydu.
- 2Tarixləri müqayisə etmək: Əbülhica isə 981-ci ildə Rəvvadilər dövlətinin əsasını qoydu, yəni Rəvvadilər Şəddadilərdən 30 il sonra yarandı.
Bəzi şagirdlər Xudafərin körpüsünü Şirvanşahlarla bağlayır — mətndə körpü Şəddadilər (şimal) və Rəvvadilər (cənub) dövlətlərini Araz üzərindən birləşdirir.
Şəddadilər dövlətinin paytaxtını Şamaxı ilə qarışdırmaq olmaz — mərkəz Gəncə idi, Şamaxı isə xəritədə Şirvanşahların mərkəzi kimi göstərilir.
Rəvvadi sülaləsinin ərəb mənşəli olduğunu unutmayın — sonradan yerli türk əhali ilə qaynayıb-qarışsalar da, mənşəyi ərəb idi.
1054-cü il hər iki dövlət üçün dönüş nöqtəsi oldu: Şəddadilər və Rəvvadilər eyni ildə Səlcuqlardan asılı hala düşdü.
Oğuz tayfalarının gəlişini yalnız təhlükə saymaq səhvdir — mətndə onların yerli dövlətlərin hərbi gücünü artırdığı göstərilir.
Qaydalar
- 1X əsrdə Azərbaycanda müstəqil dövlətçilik ənənələri davam etdi, lakin sülalələrin tez-tez dəyişməsi xarici müdaxilələrə (erməni-gürcü feodalları, Bizans) imkan yaratdı.
- 2Məhəmməd ibn Şəddad 951-ci ildə Dəbili ələ keçirib Gəncə mərkəzli müstəqil Şəddadilər dövlətinin əsasını qoydu.
- 3Fəzl ibn Məhəmməd 1027-ci ildə Araz çayı üzərində Xudafərin körpüsünü saldırıb Azərbaycanın şimalı ilə cənubu arasında əlaqəni gücləndirdi.
- 4XI əsrin 30-cu illərindən Arazın hər iki tərəfinə köçən oğuz tayfaları Şəddadilərin və Rəvvadilərin hərbi gücünü artırdı.
- 5Əbülhica 981-ci ildə Rəvvadilər dövlətinin əsasını qoydu; paytaxt əvvəlcə Ərdəbil idi, sonra Təbrizə köçürüldü.
- 61054-cü ildə həm Şəddadilər, həm də Rəvvadilər Səlcuq yürüşləri nəticəsində asılı vəziyyətə düşdü.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir