hist7-az-7· Azərbaycan dövlətçiliyinin dirçəlişi· ~13 dəq

Azərbaycan vahid dövlət tərkibində

Sacilər və Salarilər sülalələrinin hakimiyyəti dövründə Azərbaycanın vahid dövlətdə birləşməsi.

IX əsrdə Azərbaycanın şimalında Şirvanşahlar dövləti yarandı, cənubda isə türk sülalələri hakimiyyətə gəldi. Mərkəzi Asiyadan Bizansla sərhəd bölgələrinə köçürülmüş türk tayfalarının nümayəndəsi Əbu Sac Divdad IX əsrin 70-ci illərinin sonunda Xilafət ordusundakı xidmətinə görə Cənubi Azərbaycanı iqta olaraq aldı və Sacilər sülaləsinin əsasını qoydu. IX əsrin sonunda Əbu Sacın oğulları Məhəmməd və Yusif Azərbaycanı müstəqil idarə etməyə başladılar; Yusif Xilafətə xərac verməkdən imtina etdi, uzun mübarizədən və üç illik əsirlikdən sonra yenidən hakimiyyətini bərpa etdi. Saci hökmdarları Dərbənddən Zəncana qədər bütün Azərbaycanı ilk dəfə vahid türk dövlətində birləşdirdilər, paytaxtları əvvəl Marağa, sonra Ərdəbil oldu. 941-ci ildə Deyləm hakimi Mərzban ibn Məhəmməd Ərdəbili tutub sonuncu Saci hökmdarını devirdi və Kəngərli türk soyundan olan Salarilər sülaləsinin hakimiyyətini qurdu. Salarilər Azərbaycanı yenidən Dərbənddən Dəclə-Fərat hövzəsinə qədər vahid dövlətdə birləşdirdilər, Xəzərdə Azərbaycanın ticarət gəmiləri üzməyə başladı.

📌Nümunə

Məsələn: Mərzban ibn Məhəmməd 941-ci ildə Ərdəbili tutaraq sonuncu Saci hökmdarını taxtdan salmışdır.

Əsas terminlər

Sacilər sülaləsi — Əbu Sac Divdadın əsasını qoyduğu, Azərbaycanı tarixdə ilk dəfə Dərbənddən Zəncana qədər vahid dövlətdə birləşdirən türk sülaləsi.
Marağa — Sacilər sülaləsinin hakimiyyətinin əvvəlində paytaxt şəhəri olmuş Azərbaycan şəhəri.
Ərdəbil — Sacilər sülaləsinin sonrakı, həmçinin Salarilər sülaləsinin paytaxtı olmuş şəhər; 941-ci ildə Mərzban ibn Məhəmməd bu şəhəri tutmuşdu.
Salarilər sülaləsi — 941-ci ildə Mərzban ibn Məhəmmədin Ərdəbili tutması ilə hakimiyyətə gələn, Kəngərli türk soyundan olan sülalə.
Zəncan — Saci hökmdarlarının Azərbaycanı vahid dövlətdə birləşdirdiyi ərazinin Dərbənddən sonra çatdığı sərhəd şəhəri.
ticarət gəmisi — Salarilərin hakimiyyəti dövründə Xəzər dənizində üzməyə başlayan Azərbaycan gəmiləri.
Sacilər və Salarilər dövründə Azərbaycanla bağlı xronologiya
TarixHadisə
IX əsrin 70-ci illərinin sonuƏbu Sac Divdadə Cənubi Azərbaycan iqta olaraq verildi (Sacilər sülaləsinin başlanğıcı)
IX əsrin sonuƏbu Sacın varisləri Cənubi Azərbaycanı müstəqil idarə etməyə başladı
941Mərzban ibn Məhəmməd Ərdəbili tutdu, sonuncu Saci hökmdarını taxtdan saldı
X əsrin 60–70-ci illəriFeodal ara müharibələri gücləndi, Salarilər dövlətinin süqutu sürətləndi

Yalnız dərsdə göstərilən tarixlər əsasında tərtib edilmişdir.

Sacilər və Salarilər sülalələrinin müqayisəsi
SülaləHakimiyyət dövrüPaytaxtGörkəmli hökmdar
SacilərIX əsrin 70-ci illərindən 941-ci ilədəkƏvvəl Marağa, sonra ƏrdəbilƏbu Sac Divdad, Yusif ibn Sac
Salarilər941-ci ildən (süqutu X əsrin 60–70-ci illərində sürətləndi)ƏrdəbilMərzban ibn Məhəmməd

İki sülalənin hakimiyyət xüsusiyyətlərinin müqayisəsi.

✎Xronoloji ardıcıllığın müəyyən edilməsi
  1. 1Məlumatın toplanması: Dərsdəki tarixlər: Əbu Sac Divdadə iqta verilməsi — IX əsrin 70-ci illərinin sonu, Mərzban ibn Məhəmmədin Ərdəbili tutması — 941-ci il.
  2. 2Ardıcıllığın qurulması: Əvvəlcə Sacilər sülaləsi, sonra 941-ci ildən etibarən Salarilər sülaləsi Azərbaycanda hakimiyyət sürdü.
  3. 3Nəticə: Beləliklə, Sacilərin hakimiyyəti Salarilərdən əvvələ aiddir.
✎Səbəb-nəticə zəncirinin qurulması
  1. 1Səbəb: Yusif ibn Sacın Xilafət xəzinəsinə xərac göndərməyi dayandırması.
  2. 2Nəticə: Xilafətlə Sacilər dövləti arasında müharibə başladı, Yusif əvvəlcə əsir düşdü, sonra yenidən Sacilər dövlətinə başçılıq etməyə qayıtdı.
🚫Tez-tez səhv

941-ci ili Sacilərin yox, Salarilərin hakimiyyətə gəlmə tarixi kimi yadda saxlayın — bu il Mərzban ibn Məhəmməd Ərdəbili tutub sonuncu Saci hökmdarını taxtdan salmışdır.

🚫Tez-tez səhv

Yusif ibn Sacı Sacilər sülaləsinin banisi hesab etməyin — sülalənin banisi Əbu Sac Divdaddır, Yusif onun oğludur.

⚠️Diqqət

Mərzban ibn Məhəmmədi Saci hökmdarı ilə qarışdırmayın — o, Kəngərli türk soyundan olan Salarilər sülaləsinin nümayəndəsidir.

⚠️Diqqət

Sacilər sülaləsinin iki paytaxtını unutmayın — əvvəl Marağa, sonra Ərdəbil idi; Salarilərin paytaxtı isə yalnız Ərdəbil idi.

💡Qeyd

Saci hökmdarları Azərbaycanı Dərbənddən Zəncana qədər ərazidə ilk dəfə vahid türk dövlətində birləşdirdilər.

Qaydalar

  1. 1Sacilər sülaləsinin banisi Əbu Sac Divdad IX əsrin 70-ci illərinin sonunda Cənubi Azərbaycanı Xilafətdən iqta olaraq aldı.
  2. 2Yusif ibn Sac Xilafətə xərac verməkdən imtina etdi və bunun ardınca Xilafətlə müharibə başladı.
  3. 3Saci hökmdarları Dərbənddən Zəncana qədər bütün Azərbaycan ərazisini ilk dəfə türk sülaləsinin hakimiyyəti altında vahid müstəqil dövlətdə birləşdirdilər.
  4. 4Sacilər sülaləsinin paytaxtı əvvəl Marağa, sonra Ərdəbil idi.
  5. 5941-ci ildə Mərzban ibn Məhəmməd Ərdəbili tutaraq sonuncu Saci hökmdarını taxtdan saldı və Salarilər sülaləsinin hakimiyyətini qurdu.
  6. 6Salarilər dövlətinin hakimiyyəti dövründə Xəzər dənizində Azərbaycanın ticarət gəmiləri üzməyə başladı.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq