az7-1.5· I BÖLMƏ. FƏRD VƏ CƏMİYYƏT· ~38 dəq

Polyanna

Sevinc axtarışı, duyğuların mürəkkəbliyi və qarşılıq-birgəlik növ

Eleanor Porterin əsəri əsasında işlənmiş «Polyanna» mətnində miss Polli bacısı qızını qəbul etməyi mehribanlıqdan çox borc kimi görür və ona evin rahat otaqlarını deyil, ağır havası olan çardaq otağını ayırır. Nensi buna etiraz edir, Polyannanı stansiyada qarşılayır və getdikcə onun dayağına çevrilir. Polyanna məyusluqları sevinc səbəbinə çevirməyə çalışır: az əşyasının tez yığılacağına, güzgüsüz otaqda çillərini görməyəcəyinə, şəkillər əvəzinə pəncərə mənzərəsinə sevinir. Bu davranış hisslərin yoxluğu deyil. Atasını xatırlayanda səsi titrəyir, sonda tək qalanda isə ağlayır və oyunu oynaya bilmədiyini deyir. Deməli, «həmişə sevinmək oyunu» kədəri inkar etmək deyil, çətin anda sevinməli bir məqam tapmaq cəhdidir. Dil bölməsi qarşılıq-birgəlik növünü öyrədir: hərəkət iki və ya daha çox subyekt tərəfindən qarşılıqlı şəkildə və ya birgə icra olunur.

Əsas terminlər

təmkinli — Hisslərini cilovlayan, sakit və ölçülü davranan.
daşqəlbli — Başqasının dərdinə qarşı mərhəmətsiz və soyuq olan.
qarşılıqlı hərəkət — İki və ya daha çox iştirakçının bir-birinə yönəltdiyi hərəkət.
birgə hərəkət — İki və ya daha çox iştirakçının birlikdə icra etdiyi hərəkət.
-ış⁴ (-ş) — Qarşılıq-birgəlik növün düzəlməsində işlənən şəkilçi.
MənaMətn nümunəsiİştirakçı əlaqəsi
Birgə hərəkət«Uşaqlar gülüşdülər.»Uşaqlar birlikdə gülür
Qarşılıqlı hərəkət«Dostlar çoxdan yazışırlar.»Dostlar bir-birinə yazır
✎Qarşılıqlı hərəkət qurmaq
  1. 1Şəkilçi: 'Dostlar məktub yazdılar' cümləsində «yaz» feilinə -ış şəkilçisi artır: yazış.
  2. 2Məna: 'Dostlar yazışdılar' cümləsində dostlar hərəkəti bir-birinə yönəldir.
💡Əvvəl mənanı yoxla

Feilin sonuna baxmaqla kifayətlənmə: əvvəl subyektlərin hərəkəti bir-birinə yönəltdiyini, yoxsa birlikdə etdiyini müəyyənləşdir.

Qaydalar

  1. 1Polyannanın nikbinliyi onun heç vaxt kədərlənməməsi demək deyil; son səhnə onun atasının yoxluğu və tənhalıqla mübarizə apardığını göstərir.
  2. 2Qarşılıq-birgəlik növ feillərə -ış⁴ (-ş) şəkilçisi artırılmaqla düzəlir.
  3. 3Qarşılıqlı hərəkətdə iştirakçılar hərəkəti bir-birinə yönəldirlər: «Dostlar çoxdan yazışırlar.»
  4. 4Birgə hərəkətdə iştirakçılar eyni hərəkəti birlikdə icra edirlər: «Uşaqlar gülüşdülər.»
  5. 5Feildə -ış⁴ (-ş) hissəsinin görünməsi təkbaşına kifayət etmir; mətndəki subyektlərin hərəkəti qarşılıqlı və ya birgə icra edib-etmədiyinə bax.
  6. 6Eyni söz forması kontekstdən asılı olaraq isim və ya feil kimi işlənə bilər; dərslik görüş, qaçış, döyüş və gülüş sözlərini hər iki vəzifədə işlətməyi tapşırır.

Məşq

8 asan · 8 orta · 8 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq