Sürtünmə qüvvəsi

Cismi hərəkətə gətirməyə çalışdıqda müəyyən bir qüvvənin bu hərəkətə mane olduğunu müşahidə edirik: toxunan səthlər arasında yaranan və cismin hərəkətinin əksinə yönələn bu qüvvəyə sürtünmə qüvvəsi deyilir. Bu qüvvənin yaranmasının səbəbi toxunan səthlərin hamar olmamasıdır — gözlə görə bilməsək də, cisimlərin səthi, əslində, girintili-çıxıntılıdır. Cismi hərəkətə gətirməyə çalışdıqda və ya cisim hərəkətdə olarkən bu girinti-çıxıntılar bir-birinə ilişir və hərəkətə mane olur; sürtünmə qüvvəsi həmişə hərəkət istiqamətinin əksinə yönəlir. Fəaliyyətlərimizi daha kiçik qüvvə ilə yerinə yetirmək üçün sürtünməni azaltmaq lazımdır: velosipedin zəncirini yağladıqda, qapı rəzəsini yağladıqda, xizək və konkiyə yağ sürtdükdə toxunan səthlərdəki girinti-çıxıntılar arasındakı boşluqlar dolaraq səthlər hamarlaşır və sürtünmə azalır. Bəzi hallarda isə sürüşmədən hərəkət etmək üçün sürtünməni artırmaq lazım gəlir: bunun üçün toxunan səthlərin girintili-çıxıntılı olması təmin edilir — buzlu yolda ayaqqabıların alt hissəsi, yaxud avtomobil təkərlərinə bağlanan zəncir buna görədir. Cisim hava və ya suda hərəkət edərkən ona havanın və ya suyun sürtünmə qüvvəsi təsir edir; bu qüvvə müqavimət qüvvəsi də adlanır, hərəkət istiqamətinin əksinə yönəlir və cismin sürətinin azalmasına səbəb olur. Səthinin sahəsi böyük olan cisimlərə təsir edən müqavimət qüvvəsi daha böyük olur — bükülmüş vərəq açıq vərəqdən tez yerə düşür, çünki səth sahəsi kiçildikcə müqavimət qüvvəsi azalır, halbuki hər iki vərəqin kütləsi eynidir. Suda yaşayan bəzi canlıların bədən formaları onlara təsir edən suyun müqavimət qüvvəsinin az olmasına səbəb olur; sualtı qayıq və gəmilərin gövdələri də bu səbəbdən oxşar dizayn edilir.