Qüvvənin təsiri nədən asılıdır
Qüvvənin cismə necə təsir etdiyini — tətbiq nöqtəsindən, istiqamətindən və ədədi qiymətindən asılı olaraq — və bu təsirin oxlarla necə göstərildiyini öyrənmək.
Gündəlik həyatda əşyaların yerini dəyişmək üçün onları özümüzə tərəf dartır və ya özümüzdən kənara itələyirik; bunu etdikdə cismə qüvvə tətbiq etmiş oluruq. Qüvvə hərəkətsiz cismin hərəkətə başlamasına, hərəkət edən cismin isə sürətinin artmasına və ya azalmasına səbəb olur: cismə təsir edən qüvvə onun hərəkət istiqamətində yönələrsə, cismin sürəti artar, qüvvə hərəkətin əksinə yönələrsə, sürəti azalar. Hərəkət edən bir cismin hərəkət istiqamətini dəyişdirmək üçün də ona qüvvə tətbiq etmək lazımdır (məsələn, tennis və ya voleybol topunun istiqamətini dəyişmək üçün topa qüvvə tətbiq edirik). Qüvvə F hərfi ilə işarə olunur, vahidi nyutondur (N) və onun qiyməti dinamometr adlı cihazla ölçülür; dinamometrin bölgüləri nyutonla verilir. Qüvvənin cismə təsiri onun tətbiq nöqtəsindən, istiqamətindən və ədədi qiymətindən asılıdır. Tətbiq nöqtəsi dəyişəndə təsir də dəyişir: masa üzərindəki kitabı kötüyün tən ortasından itələdikdə o irəli hərəkət edir, kənarından itələdikdə isə fırlanır. Qüvvənin qiyməti də vacibdir: kiçik qüvvələr bəzi cisimləri (məsələn, oyuncaq maşını) asanlıqla hərəkətə gətirdiyi halda, bəzilərini (məsələn, minik avtomobilini) hərəkət etdirmək üçün daha böyük qüvvə tələb olunur. İstiqamət isə cismin hansı tərəfə hərəkət edəcəyini müəyyən edir: oyuncaq maşını sola itələdikdə qüvvə sola, sağa itələdikdə isə sağa yönəlir və maşın qüvvə istiqamətində hərəkət edir. Qüvvə gözlə görünmədiyi üçün onun tətbiq nöqtəsini, istiqamətini və qiymətini göstərmək üçün oxlardan istifadə olunur: ox qüvvənin tətbiq olunduğu nöqtədən çəkilir, onun istiqaməti qüvvənin istiqamətini göstərir, qüvvə nə qədər böyük olarsa, ox da bir o qədər uzun çəkilir.
Əsas terminlər
| Amil | Dəyişdikdə nə baş verir | Kitabdakı nümunə |
|---|---|---|
| Tətbiq nöqtəsi | Cismin irəli hərəkət etməsi əvəzinə fırlanmasına səbəb ola bilər | Kitabı kötüyün ortasından itələdikdə irəli hərəkət edir, kənarından itələdikdə fırlanır |
| İstiqamət | Cisim, adətən, qüvvənin istiqamətində hərəkət edir | Oyuncaq maşını sola itələdikdə o sola, sağa itələdikdə sağa hərəkət edir |
| Ədədi qiymət | Böyük qüvvə tələb edən cismi hərəkətə gətirmək çətinləşir | Oyuncaq maşını itələmək asan, minik avtomobilini itələmək çətindir |
Qüvvənin cismə təsiri bu üç amilin heç birinə ayrıca deyil, hər üçünə birlikdə bağlıdır.
- 1Addım 1 — Cihazı tanı: Dinamometr qüvvənin qiymətini ölçən cihazdır, onun bölgüləri nyutonla (N) verilir.
- 2Addım 2 — Göstəricini oxu: Mətndə təsvir olunan dinamometrin göstəricisi 2,5 bölgüdə dayanıb.
- 3Addım 3 — Nəticəni yaz: Deməli, ölçülən qüvvənin qiyməti 2,5 N-dur.
Qüvvənin təsirini tam təsvir etmək üçün təkcə qiymətini demək kifayət etmir — tətbiq nöqtəsi və istiqaməti də bilinməlidir.
Qüvvənin vahidini kiloqram (kq) ilə qarışdırmaq səhvdir — qüvvənin vahidi nyutondur (N), kiloqram isə kütlənin vahididir.
Qüvvəni göstərən oxun uzunluğu təsadüfi çəkilmir — o, qüvvənin ədədi qiymətini göstərir, qüvvə böyüdükcə ox da uzanır.
Qaydalar
- 1Qüvvə hərəkətsiz cismin hərəkət etməsinə, hərəkət edən cismin isə sürətinin artmasına və ya azalmasına səbəb olur.
- 2Cismə təsir edən qüvvə onun hərəkət istiqamətində yönələrsə, cismin sürəti artar, qüvvə hərəkətin əksinə yönələrsə, cismin sürəti azalar.
- 3Qüvvə F hərfi ilə işarə olunur və vahidi nyutondur (N); qiyməti dinamometr adlı cihazla ölçülür.
- 4Qüvvənin təsiri onun tətbiq nöqtəsindən, istiqamətindən və ədədi qiymətindən asılıdır.
- 5Qüvvə oxlarla göstərilir: ox qüvvənin tətbiq nöqtəsindən çəkilir, onun istiqaməti qüvvənin istiqamətini, uzunluğu isə qüvvənin qiymətini göstərir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir