hist8-um-2.5· Avropa və Amerika XVII-XVIII yüzilliklərdə· ~13 dəq

Mədəniyyət (Avropa və Amerika XVII-XVIII yüzilliklərdə)

Nyuton, Moskva Universiteti, Lomonosov, Molyer, Radişşev, Versal sarayı.

XVII-XVIII yüzilliklərdə Avropa mədəniyyəti maarifçilik adlanan dərin dəyişiklik dövrü yaşadı. Kapitalist münasibətlərin inkişafı və burjua inqilabları insanların dünyagörüşünü dəyişdi, ağlı idrakın yeganə mənbəyi sayan rasionalizm formalaşdı. Bu proses təhsil sistemini yeniləşdirdi: İngiltərədə qrammatika məktəbləri, Fransada kolleclər və Paris universiteti, Almaniyada şəhər latın məktəbləri, Rusiyada ixtisaslaşmış peşə məktəbləri və Moskva Universiteti, Şimali Amerikada isə Harvard Universiteti fəaliyyət göstərirdi. Elm sahəsində Nyuton, Leybnits, Levenhuk, Cenner və Lomonosov kimi alimlərin araşdırmaları təbiətin dərkini dərinləşdirdi, Peterburqda isə Elmlər Akademiyası fəaliyyətə başladı. Ədəbiyyatda Defo, Svift, Molyer, Bomarşe, Şiller və Radişşev əsərlərində cəmiyyətin qüsurlarını kəskin tənqid edir, Höte isə insan yaradıcılığını tərənnüm edirdi. Memarlıqda dövrün üslubu barokko idi: Romadakı Müqəddəs Pyotr kilsəsi bu üslubun ən yaxşı nümunəsi, Fransadakı Versal sarayı isə öz əzəməti ilə heyran qoyan tikili sayılırdı. Musiqidə Bax və Motsart kimi dahilər yetişdi, teatr sənəti isə Moskvadan Şimali Amerikaya qədər geniş yayıldı. Bütün bu sahələrdəki nailiyyətlər bir-birini tamamlayaraq yeni bir mədəni mərhələnin təməlini qoydu.

📌Nümunə

Məsələn: 1755-ci ildə əsası qoyulan Moskva Universiteti Rusiyada elmi düşüncənin inkişafına yeni bir mərhələ açdı.

Əsas terminlər

Maarifçilik dövrü — Kapitalist münasibətlərin inkişafı və burjua inqilabları ilə insanların dünyagörüşünün dəyişdiyi, XVIII yüzilliyin tarixdə tanındığı ad.
Rasionalizm — Ağlı idrakın yeganə mənbəyi hesab edən fəlsəfi görüş.
Barokko — XVII-XVIII yüzilliklərin Avropa memarlıq üslubu, Avropa ilə Rusiyada geniş yayılmışdı.
Qrammatika məktəbləri — İngiltərədə London və Vestminster kimi klassik tipli məktəblər, şagird sayı bəzən 3000 nəfərə çatırdı.
Moskva Universiteti — 1755-ci ildə əsası qoyulan, Rusiyada elmi düşüncənin inkişafına yeni bir mərhələ açan ali məktəb.
Peterburq Elmlər Akademiyası — 1725-ci ildə Peterburqda fəaliyyətə başlayan yeni elm müəssisəsi.
Maarifçilik dövründə mədəniyyətin xronologiyası
TarixHadisə
1647-ci ilMassaçusetsdə ibtidai məktəb sistemini tənzimləyən qanun qəbul edildi
1702-ci ilMoskva teatrı fəaliyyətə başladı
1725-ci ilPeterburq Elmlər Akademiyası fəaliyyətə başladı
1755-ci ilMoskva Universitetinin əsası qoyuldu
1763-cü ilAlmaniyada icbari ibtidai təhsil tətbiq edildi
1779-cu ilT.Cefferson təhsil layihəsini hazırladı

Mədəniyyət sahəsinə aid tarixlər ardıcıllıqla düzülüb.

Ölkələr üzrə təhsil müəssisələri
ÖlkəTəhsil müəssisəsi
İngiltərəQrammatika məktəbləri
FransaKolleclər və Paris universiteti
AlmaniyaLatın məktəbləri
Rusiyaİxtisaslaşmış peşə məktəbləri və Moskva Universiteti
Şimali AmerikaHarvard Universiteti

Hər ölkənin öz təhsil sistemi var idi.

✎Xronoloji ardıcıllığın müəyyən edilməsi
  1. 1Doğulma: Motsart Zalsburqda doğulmuşdur.
  2. 2Erkən tanınma: 5 yaşında fövqəladə istedadı ilə Avropada tanındı.
  3. 3Akademiya üzvlüyü: 14 yaşında akademiyaya üzv seçildi.
  4. 4Müstəqil həyat: 26 yaşında Zalsburqu tərk edib Vyanada müstəqil həyata başladı.
✎Səbəb-nəticə zəncirinin qurulması
  1. 1Əsər: A.N.Radişşev «Peterburqdan Moskvaya səyahət» əsərini yazdı.
  2. 2Tələb: Əsər mütləqiyyətin devrilməsini və respublika qurulmasını təklif edirdi.
  3. 3Qiymətləndirmə: Bu əsər təhkimçiliyə qarşı ilk inqilabi çağırış sayılırdı.
🚫Tez-tez səhv

Nyutonun dünya cazibə qanunu ilə Levenhukun linza ixtirasını qarışdırmayın: Nyuton planetlərin hərəkətini izah etdi, Levenhukun linzası isə bakteriyaların aşkar edilməsinə imkan verdi.

🚫Tez-tez səhv

Dünya cazibə qanununu kəşf edən Nyutondur — Lomonosov isə maddələrin çəkisinin reaksiya zamanı dəyişmədiyini sübut etmişdi, bu, ayrı elmi nailiyyətdir.

⚠️Diqqət

1725-ci il (Peterburq Elmlər Akademiyası), 1755-ci il (Moskva Universiteti) və 1763-cü il (Almaniyada icbari təhsil) tarixlərini bir-biri ilə qarışdırmayın.

💡Qeyd

Hər əsəri öz müəllifinə bağlayın: «Robinzon Kruzo» Defoya, «Qulliverin səyahətləri» Sviftə, «Fiqaronun toyu» isə Bomarşeyə aiddir.

Qaydalar

  1. 1Rasionalizm ağlı idrakın yeganə mənbəyi hesab edən fəlsəfi cərəyandır: bu dövrdə dünya elmlərlə silahlanmış ağıl əsasında dərk edilməyə başladı.
  2. 2Maarifçilik ideyaları əvvəlcə İngiltərədə formalaşdı, sonra digər Avropa ölkələrinə və Rusiyaya yayıldı.
  3. 3Hər ölkənin öz təhsil sistemi var idi: İngiltərədə qrammatika məktəbləri, Fransada kolleclər, Almaniyada şəhər latın məktəbləri, Rusiyada isə naviqasiya, artilleriya, mühəndislik və tibb məktəbləri.
  4. 4Elm sahəsindəki nailiyyətlər (Nyuton, Leybnits, Levenhuk, Lomonosov) təbiət hadisələrinin elmi izahını inkişaf etdirdi.
  5. 5Ədəbiyyat və teatr xadimləri əsərlərində cəmiyyətin qüsurlarını, feodal-mütləqiyyətçi qaydaları tənqid edirdilər.
  6. 6XVII-XVIII yüzilliklərin memarlıq üslubu tarixdə barokko adı ilə məşhurdur; Romadakı Müqəddəs Pyotr kilsəsi bu üslubun ən yaxşı nümunəsidir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq