Şimali Amerika
13 koloniya, İstiqlaliyyət bəyannaməsi, Konstitusiya.
XVII əsrin əvvəlindən etibarən Şimali Amerikanın Atlantik okeanı sahillərində ingilis koloniyaları yaranmağa başladı; bir müddət sonra onların sayı 13-ə çatdı və birlikdə «Yeni İngiltərə» adlandırıldı. Yerli hindu əhalisinin torpaqları zəbt edildi, böyük hissəsi məhv edildi, qalanı isə qərbə doğru sıxışdırıldı; koloniyalarda holland, alman, fransız, ispan və portuqallar da məskunlaşdı. Şimalda münbit olmayan torpaq və uzun qış üzündən toxuculuq emalatxanaları və manufakturalar yarandı, Cənubda isə qul əməyi ilə işləyən geniş plantasiyalar təşkil olundu. İngiltərə kolonistlərə qərbə köçməyi, dəmir məmulatları hazırlamağı və parça toxumağı qadağan etmişdi. 1765-ci il «Möhür qanunu»na qarşı boykot və 1773-cü il «Boston çay qonaqlığı» gərginliyi artırdı, 1775-ci ildə isə koloniyalar üsyan qaldırdı. Filadelfiya konqresi Corc Vaşinqtonu azadlıq ordusunun komandanı elan etdi, 1776-cı il iyulun 4-də «İstiqlaliyyət bəyannaməsi» qəbul edildi. Saratoqa döyüşündən (1777) və Yorktaunda ingilis qoşunlarının təslim olmasından (1781) sonra 1783-cü ildə Parisdə sülh müqaviləsi imzalandı. 1787-ci il Konstitusiyası ABŞ-ı federativ respublikaya çevirdi, hakimiyyəti Konqres, prezident və Ali Məhkəmə arasında böldü.
Məsələn: Konstitusiya seçki hüququnu müəyyənləşdirmədi, bu məsələ ştatların daxili qanunvericiliyinə buraxıldı və demək olar ki, bütün ştatlarda seçki hüququ almaq üçün mülkiyyətə sahib olmaq lazım gəlirdi.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1607-ci il | İlk ingilis koloniyasının salınması |
| 1619-cu il | Amerikaya ilk qaradərili afrikalının Hollandiya gəmisi ilə gətirilməsi |
| 1765-ci il | «Möhür qanunu»nun qəbulu |
| 1773-cü il | «Boston çay qonaqlığı» |
| 1775-ci il | Koloniyaların üsyan qaldırması |
| 1776-cı il | «İstiqlaliyyət bəyannaməsi»nin qəbulu (iyulun 4-də) |
| 1777-ci il | Saratoqa döyüşü |
| 1781-ci il | Yorktaunda ingilis qoşunlarının təslim olması |
| 1783-cü il | Parisdə sülh müqaviləsinin imzalanması |
| 1787-ci il | Konstitusiyanın qəbulu |
| 1789-cu il | Corc Vaşinqtonun ilk prezident seçilməsi |
İlk koloniyadan federativ respublikaya qədər olan yol.
| Meyar | Şimal koloniyaları | Cənub koloniyaları |
|---|---|---|
| Təsərrüfat | Muzdlu əməklə manufaktura istehsalı | Qul əməyi ilə plantasiya təsərrüfatı |
| Səbəb | Münbit olmayan torpaq və uzun qış | — |
Eyni koloniya sisteminin iki fərqli iqtisadi modeli.
- 1Koloniyanın salınması: İlk ingilis koloniyası salındı (1607-ci il).
- 2Möhür qanunu: İngiltərə parlamenti «Möhür qanunu»nu qəbul etdi (1765-ci il).
- 3İstiqlaliyyət bəyannaməsi: «İstiqlaliyyət bəyannaməsi» qəbul edildi (1776-cı il).
- 4Yorktaunda təslim olma: Yorktaunda ingilis qoşunları təslim oldu (1781-ci il).
- 5Konstitusiyanın qəbulu: Konstitusiya qəbul edildi (1787-ci il).
- 1Fransanın məqsədi: Fransa İngiltərənin zəifləməsinə nail olmaq istəyirdi.
- 2Yardımın göndərilməsi: Fransa ABŞ-nin müstəqilliyini tanıyıb ona qoşun, gəmi və silah göndərdi.
- 3Donanma basqınları: Fransız-ispan donanmalarının basqınları İngiltərənin qüvvələrini parçaladı.
- 4Yorktaunda təslim: Yorktaunda mühasirəyə alınan ingilis qoşunları təslim oldu.
1783-cü ildə Parisdə imzalanan sülh müqaviləsini «Britaniyanın tanıması» kimi düşünməyin — ABŞ-nin müstəqilliyini İngiltərənin rəqibi Fransa tanımışdı, İngiltərə ilə isə yalnız sülh müqaviləsi imzalandı.
Amerikaya ilk qaradərili afrikalı tək bir şəxs kimi 1619-cu ildə Hollandiya gəmisi ilə gətirilmişdi — bunu koloniyaların ilk salınma ili olan 1607-ci il ilə qarışdırmayın.
Şimal koloniyalarında muzdlu əməklə manufaktura, Cənub koloniyalarında isə qul əməyi ilə plantasiya təsərrüfatı üstünlük təşkil edirdi.
«İstiqlaliyyət bəyannaməsi» ilə 1787-ci il Konstitusiyası fərqli sənədlərdir: Bəyannamə müstəqilliyi elan etdi, Konstitusiya isə hakimiyyət orqanlarını (Konqres, prezident, Ali Məhkəmə) müəyyənləşdirdi.
Konstitusiya seçki hüququnu müəyyənləşdirmədi, bu məsələ ştatların daxili qanunvericiliyinə buraxıldı və demək olar ki, bütün ştatlarda seçki hüququ üçün mülkiyyətə sahib olmaq lazım gəlirdi.
Qaydalar
- 1Şimali Amerikadakı 13 ingilis koloniyası birlikdə «Yeni İngiltərə» adlanırdı.
- 2Amerikaya ilk qaradərili afrikalı 1619-cu ildə Hollandiya gəmisi ilə gətirilmişdi.
- 3«İstiqlaliyyət bəyannaməsi» 1776-cı il iyulun 4-də qəbul edilsə də, döyüşlər davam etdi və sülh müqaviləsi yalnız 1783-cü ildə Parisdə imzalandı.
- 4Konstitusiya seçki hüququnu müəyyənləşdirmədi; bu məsələ ştatların daxili qanunvericiliyi ilə həll olunurdu.
- 5ABŞ Konstitusiyası (1787-ci il) hakimiyyəti Konqres, prezident və Ali Məhkəmə arasında bölüşdürmüşdür.
- 6«İstiqlaliyyət bəyannaməsi» bərabərliyi elan etsə də, qulların və hinduların hüquqları nəzərə alınmamışdır.
- 7Şimal koloniyalarında manufaktura istehsalı, Cənub koloniyalarında isə qul əməyinə əsaslanan plantasiya təsərrüfatı üstünlük təşkil edirdi.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir