hist8-um-2.4· Avropa və Amerika XVII-XVIII yüzilliklərdə· ~13 dəq

Rusiya

Romanovlar, I Pyotrun islahatları, imperiyanın elanı, II Yekaterina.

XVII yüzilliyin əvvəllərində baş verən siyasi dağınıqlıqdan sonra Rusiyada hakimiyyətə Romanovlar sülaləsi (1613-1917) gəldi. Yüzilliyin ikinci yarısında manufakturalar yarandı, daxili ticarət artdı, xarici tacirlərə qarşı proteksionist tədbirlər görüldü; 1649-cu ildə qəbul edilən «Məclis Qanunnaməsi» isə kəndliləri qəti olaraq torpağa təhkim edərək təhkimçiliyin rəsmiləşdirilməsini başa çatdırdı. Xarici siyasətdə Rusiya Ukrayna və Belarusiya torpaqlarının birləşdirilməsi, Baltik və Qara dəniz sahillərinə çıxış uğrunda mübarizə apardı: Reç Pospolita ilə müharibə 1667-ci ildə Rusiyanın qələbəsi ilə bitdi və Kiyev daxil olmaqla Solsahil Ukraynası Rusiyaya verildi. I Pyotr (1682-1725) hərbi, idarəetmə, mədəni və ticarət sahələrində islahatlar apardı; 1700-cü ildə başlayan Şimal müharibəsi 1721-ci il Niştadt sülhü ilə bitdi, Rusiya imperiya, I Pyotr isə imperator adlandırıldı. II Yekaterinanın hakimiyyəti dövründə (1762-1796) Osmanlı ilə iki müharibə Kiçik Qaynarca (1774) və Yassı (1791) müqavilələri ilə nəticələndi, 1783-cü ildə Krım işğal edildi, ardınca Şərqi Gürcüstan Rusiyanın himayəsinə keçdi.

📌Nümunə

Məsələn: 1774-cü ildə imzalanan Kiçik Qaynarca müqaviləsi ilə Rusiya tarixində ilk dəfə Qara dənizdə üzmək hüququ qazandı.

Əsas terminlər

Manufaktura — Əl əməyinə, əmək bölgüsünə və muzdlu əməyə əsaslanan kapitalist müəssisəsi.
Proteksionizm — Daxili bazarı müdafiə etmək məqsədilə xaricdən gətirilən məhsulların məhdudlaşdırılmasına yönəlmiş dövlət siyasəti.
Zemstvo — Rusiyada mütləqiyyətin dayağı sayılan, tez-tez deyil, yalnız hökumətin təşəbbüsü ilə toplanan məclis.
Senat — I Pyotrun idarəetmə islahatları çərçivəsində yaradılan, icra və məhkəmə səlahiyyətlərinə malik olan orqan.
«Məclis Qanunnaməsi» — 1649-cu ildə qəbul edilən və kəndliləri qəti olaraq torpağa təhkim edən qanunlar toplusu.
«Böyük elçilik» — I Pyotrun Osmanlıya qarşı müttəfiq axtarmaq və gəmiqayırma ilə artilleriya işini öyrənmək məqsədilə Qərbi Avropaya göndərdiyi nümayəndəlik.
Rusiyada XVII-XVIII yüzilliklərin xronologiyası
TarixHadisə
1613-cü ilRomanovlar sülaləsi hakimiyyətə gəldi
1649-cu il«Məclis Qanunnaməsi» qəbul edildi, kəndlilər torpağa təhkim edildi
1682-1725-ci illərI Pyotrun hakimiyyəti
1709-cu ilPoltava döyüşü
1721-ci ilNiştadt sülhü imzalandı, Rusiya imperiya adlandırıldı
1762-1796-cı illərII Yekaterinanın hakimiyyəti
1774-cü ilKiçik Qaynarca müqaviləsi imzalandı
1791-ci ilYassı müqaviləsi imzalandı

Yalnız Rusiyaya aid tarixlər ardıcıllıqla düzülüb.

Kiçik Qaynarca və Yassı müqavilələri
XüsusiyyətKiçik Qaynarca müqaviləsiYassı müqaviləsi
İl1774-cü il1791-ci il
Krımın statusuOsmanlı Krım xanlığının müstəqilliyini tanıdıArtıq işğal edilmiş Krımın Rusiya himayəsində qalması təsdiqləndi
Digər nəticəRusiya Qara dənizdə üzmək hüququ qazandıŞərqi Gürcüstan və Dnestrə qədər Qara dəniz sahilləri Rusiyanın himayəsinə keçdi

Hər iki müqavilə Rusiya-Osmanlı münasibətlərində ayrı mərhələni əks etdirir.

✎Şimal müharibəsinin xronoloji ardıcıllığının qurulması
  1. 1Başlanğıc: Şimal müharibəsi 1700-cü ildə başladı.
  2. 2Dönüş nöqtəsi: 1709-cu ildə Poltava döyüşü müharibənin gedişində əsaslı dönüş yaratdı.
  3. 3Davamı: 1711-ci ildə Prut səfəri baş verdi.
  4. 4Nəticə: 1721-ci ildə Niştadt sülhü imzalandı, Rusiya Baltik dənizi sahillərinə çıxış əldə etdi və imperiya adlandırıldı.
✎İki müqavilə arasında səbəb-nəticə zəncirinin qurulması
  1. 1Birinci müqavilə: 1774-cü ildə imzalanan Kiçik Qaynarca müqaviləsi ilə Osmanlı dövləti Krım xanlığının müstəqilliyini tanıdı.
  2. 2Aradakı hadisə: 1783-cü ildə Krım Rusiya tərəfindən işğal edildi.
  3. 3İkinci müqavilə: 1791-ci ildə imzalanan Yassı müqaviləsi artıq işğal edilmiş Krımın Rusiyanın himayəsində qalmasını Osmanlıya təsdiqlətdi.
🚫Tez-tez səhv

Niştadt sülhünü (1721) Kiçik Qaynarca müqaviləsi (1774) ilə qarışdırmaq geniş yayılmış səhvdir: Niştadt Rusiya ilə İsveç arasında Baltikdə, Kiçik Qaynarca isə Rusiya ilə Osmanlı arasında Qara dənizdə bağlanmışdı.

🚫Tez-tez səhv

I Pyotrun (1682-1725) və II Yekaterinanın (1762-1796) hakimiyyət dövrləri üst-üstə düşmür — II Yekaterina I Pyotrdan sonra hakimiyyətə gəlmişdir.

⚠️Diqqət

Krımla bağlı üç tarixi qarışdırmayın: 1774-cü ildə xanlığın müstəqilliyi tanındı, 1783-cü ildə Krım Rusiya tərəfindən işğal edildi, 1791-ci ildə isə bu vəziyyət Yassı müqaviləsi ilə təsdiqləndi.

💡Qeyd

Kiyev daxil olmaqla Solsahil Ukraynasının Rusiyaya keçməsi Boqdan Xmelnitskinin başçılıq etdiyi mübarizə ilə bağlıdır, I Pyotrla deyil.

Qaydalar

  1. 1Romanovlar sülaləsi 1613-cü ildə hakimiyyətə gəldi; 1649-cu il «Məclis Qanunnaməsi» ilə kəndlilər qəti olaraq torpağa təhkim edildi.
  2. 2Ukrayna uğrunda Reç Pospolita ilə müharibə 1654-cü ildə başladı, 1667-ci ildə Rusiyanın qələbəsi ilə bitdi: Kiyev daxil olmaqla Solsahil Ukraynası Rusiyaya verildi.
  3. 3I Pyotr (1682-1725) hərbi, idarəetmə, mədəni və ticarət sahələrində islahatlar apardı.
  4. 4Şimal müharibəsi 1700-cü ildə başladı, 1709-cu il Poltava döyüşü onun gedişində əsaslı dönüş yaratdı, 1721-ci il Niştadt sülhü ilə başa çatdı.
  5. 5Niştadt sülhü ilə Rusiya Baltik dənizi sahillərinə çıxış əldə etdi; Rusiya imperiya, I Pyotr isə imperator adlandırıldı.
  6. 6II Yekaterinanın hakimiyyəti dövründə (1762-1796) Osmanlı ilə iki müharibə Kiçik Qaynarca (1774) və Yassı (1791) müqavilələri ilə bitdi.
  7. 7Kiçik Qaynarca müqaviləsi Krımın işğalı üçün şərait yaratdı: 1783-cü ildə Krım işğal edildi, ardınca Şərqi Gürcüstan Rusiyanın himayəsinə keçdi.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq