Sağlam qidalanma
Balanslaşdırılmış qida, E-kodlu qida əlavələri, piylənmə və distrofiya, kanserogen maddələr, qidalanma gigiyenası.
Sağlam qidalanmanın əsasını bədənin bütün qida ehtiyaclarını ödəyən balanslaşdırılmış rasion təşkil edir; bu, lazım olan miqdarda zülal, karbohidrat, yağ, vitamin və mineral qəbulu deməkdir və nəticədə enerji səviyyəsi artır, immun sistemi güclənir. Bu prinsiplərin formalaşmasına insanın yaşı, cinsi, fiziki aktivliyi, həyat tərzi və mədəniyyəti təsir edir. Ərzaq istehsalında istifadə olunan qida əlavələri E hərfi və üç-dörd rəqəmli kodla işarələnir; kodun birinci rəqəmi əlavənin ümumi məqsədini göstərir: E1** boya, E2** konservant, E4** və E5** emulqator-stabilizator, E6** isə dad-qoxu gücləndiricidir. Bu əlavələrin orqanizmə təsiri onların bioloji fəallığından, miqdarından, xaric olunma sürətindən, toplanmasından və daxilolma tezliyindən asılıdır. Gündəlik rejimin pozulması və həddindən artıq qida qəbulu piylənməyə, zülal tərkibli qidaların az qəbulu isə distrofiyaya gətirib çıxarır. E123 və E121 kimi bəzi qida əlavələri sübut olunmuş kanserogendir; benzapiren və aflatoksinlər isə qidanın hazırlanması, yaxud xarab olması zamanı əmələ gəlir. Qidalanma gigiyenası qaydalarına görə qidanın çox hissəsi bişmiş, məhsullar keyfiyyətli, qida isə yaxşı çeynənmiş və müxtəlif çeşidli olmalıdır.
Məsələn: bitki yağının çox qızdırılması və ətin hisə verilməsi zamanı əmələ gələn benzapiren ən güclü kanserogenlərdən biri sayılır.
Əsas terminlər
| Kod aralığı | Funksiya |
|---|---|
| E1** | Boya |
| E2** | Konservant — saxlama müddətini artırır, mikroorqanizmlərdən qoruyur |
| E4**, E5** | Emulqator və stabilizator — qatılıq yaradır |
| E6** | Dad-qoxu gücləndirici |
Kodun birinci rəqəmi əlavənin ümumi məqsədini göstərir. E123 və E121 kimi bəzi əlavələr sübut olunmuş kanserogendir.
| Xüsusiyyət | Piylənmə | Distrofiya |
|---|---|---|
| Səbəb | Gündəlik rejimin pozulması, həddindən artıq qida qəbulu | Zülal tərkibli qidaların az qəbulu |
| Mexanizm | Karbohidrat və lipid mübadiləsinin pozulması | Hüceyrələrin və hüceyrələrarası maddənin zədələnməsi |
| Nəticə | Piylərin artıq toplanması | Orqan funksiyalarının dəyişməsi |
İkisi də qidalanma rejiminin əks qütblərində yaranan pozğunluqlardır: biri artıqlıqdan, digəri çatışmazlıqdan.
- 1Kodu oxu: Etiketdə əlavənin kodu E2 ilə başlayan üç rəqəmli nömrədir.
- 2Birinci rəqəmi yoxla: Kodun birinci rəqəmi əlavənin ümumi məqsədini göstərir; 2 rəqəmi konservant qrupuna aiddir.
- 3Funksiyanı müəyyən et: Deməli, bu əlavə saxlama müddətini artırmaq və mikroorqanizmlərin təsirindən qorumaq üçün istifadə olunur.
- 4Nəticə: Kod E2** olduğu üçün əlavə konservantdır, boya (E1**) və ya dad-qoxu gücləndirici (E6**) deyil.
- 1Birinci vərdiş: Şəxs uzun müddət zülal tərkibli qidaları kifayət qədər qəbul etmir.
- 2Birinci nəticə: Zülal çatışmazlığı hüceyrələrin və hüceyrələrarası maddənin zədələnməsinə səbəb ola bilər — bu, distrofiyaya aparır.
- 3İkinci vərdiş: Eyni şəxs çox hisə verilmiş, yağlı ət yeyir.
- 4İkinci nəticə: Ət və toyuğun hisə verilməsi zamanı benzapiren əmələ gəlir; benzapiren güclü kanserogen maddədir.
- 5Ümumi nəticə: Bu iki vərdiş birlikdə distrofiya inkişafına və kanserogen riskin artmasına gətirib çıxara bilər.
E-kodunun birinci rəqəmini əlavənin funksiyası ilə qarışdırma: E1** boya, E2** konservant, E4**/E5** emulqator-stabilizator, E6** dad-qoxu gücləndiricidir.
Piylənməni distrofiya ilə qarışdırma: piylənmə həddindən artıq qida qəbulundan, distrofiya isə zülal tərkibli qidaların az qəbulundan yaranır.
Benzapireni aflatoksinlə qarışdırma: benzapiren yağın çox qızdırılması və ət/toyuğun hisə verilməsi zamanı, aflatoksinlər isə xarab olmuş qoz-fındıqda əmələ gəlir və qaraciyərə mənfi təsir edir.
Qidalanma gigiyenası qaydalarına görə qida bişmiş, keyfiyyətli, yaxşı çeynənmiş və müxtəlif çeşidli olmalıdır.
Qaydalar
- 1Balanslaşdırılmış qida rasionu zülal, karbohidrat, yağ, vitamin və mineralın lazımi miqdarda qəbulunu nəzərdə tutur.
- 2Qida əlavəsi kodu E hərfi və üç, yaxud dördrəqəmli nömrədən ibarətdir; kodun birinci rəqəmi əlavənin ümumi məqsədini göstərir.
- 3E1** boya, E2** konservant, E4** və E5** emulqator-stabilizator, E6** isə dad-qoxu gücləndirici kodlarıdır.
- 4Qida əlavələrinin orqanizmə təsiri onların bioloji fəallığından, miqdarından, xaric olunma sürətindən, toplanmasından və daxilolma tezliyindən asılıdır.
- 5Gündəlik rejimin pozulması və həddindən artıq qida qəbulu piylənməyə, zülal tərkibli qidaların az qəbulu isə distrofiyaya gətirib çıxarır.
- 6E123 və E121 kimi bəzi qida əlavələri sübut olunmuş kanserogendir; benzapiren bitki yağının çox qızdırılması, ət və toyuğun hisə verilməsi zamanı, aflatoksinlər isə xarab olmuş qoz-fındıqda əmələ gəlir.
- 7Qidalanma gigiyenası qaydalarına görə qida bişmiş, keyfiyyətli, yaxşı çeynənmiş və müxtəlif çeşidli olmalıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir