lit7-3.6· Fəsil 3: Mənəvi dəyərlər, həmişəyaşar hikmətlər· ~13 dəq

Abdulla Şaiq — Usta Bəxtiyar

Hekayə, zəhmətkeşlik və peşə sevgisi mövzusu.

Abdulla Şaiqin "Usta Bəxtiyar" hekayəsi VII sinif şagirdlərinə zəhmətkeşlik, peşə sevgisi və daxili azadlıq kimi mənəvi dəyərləri öyrədir. Əsər zalım padşahın xoşbəxtlik axtarışından bəhs edir. Padşah dərviş qiyafəsində sadə dəmirçi Bəxtiyarın yanına gəlir və onun həqiqi xoşbəxtliyinə şahid olur. Sınaqdan keçirmək üçün dəmirçiliyi qadağan edir, lakin Bəxtiyar sənətindən dönmür, bənnalığa keçir. Uşaqlıq dostu Ceyranın "tənbəl adam xoşbəxt olmaz" sözləri onun həyat devizinə çevrilib. Hekayə göstərir ki, xoşbəxtlik taxt-tacda deyil, sevdiyin işə bağlılıqdadır.

📌Nümunə

Məsələn: ‘Bəxtiyarın xoşbəxtliyinin əsas sirri nədir?’ sualı ilə şagirdlər əsərin əsas ideyasını anlayırlar.

Əsas terminlər

Hekayə — Qısa nəsr əsəri, adətən tək hadisə və məhdud sayda obraz üzərində qurulur. «Usta Bəxtiyar» bu janrda yazılmışdır.
Obraz — Bədii əsərdə yaradılan insan surəti. «Usta Bəxtiyar»da əsas obraz dəmirçi Bəxtiyardır.
Mövzu — Əsərdə təsvir olunan həyat hadisələrinin əsas dairəsi. Bu hekayənin mövzusu zəhmətkeşlik, peşə sevgisi və daxili azadlıqdır.
İdeya — Əsərin çatdırdığı əsas fikir. «Usta Bəxtiyar»da ideya budur ki, xoşbəxtlik var-dövlətdə deyil, sevdiyin işə bağlılıqdadır.
Təzad (ziddiyyət) — İki əks vəziyyətin və ya xüsusiyyətin qarşılaşdırılması. Hekayədə hər şeyə sahib, lakin bədbəxt padşahla sadə, lakin xoşbəxt Bəxtiyar qarşılaşdırılır.
Nağıl əlamətləri — Sadə süjet, ibrət dərsi və xoşbəxt sonluq kimi cəhətlər. «Usta Bəxtiyar» janrca hekayə olsa da, bu əlamətləri daşıyır.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Abdulla Şaiq«Usta Bəxtiyar»HekayəZəhmətkeşlik, peşə sevgisi və daxili azadlıq

«Usta Bəxtiyar» hekayəsinin əsas göstəriciləri.

Obrazlar
ObrazSəciyyəsi
BəxtiyarDəmirçi, sonra bənna; sevdiyi işə və azadlığına bağlı, sadə həyatında xoşbəxt insan
PadşahPaxıl və şübhəli hökmdar; Bəxtiyarın xoşbəxtliyini sınayır
VəzirPadşahın tapşırığı ilə xoşbəxt adamı axtarıb tapan ikinci dərəcəli obraz
CeyranBəxtiyarın uşaqlıq dostu; «Tənbəl adam xoşbəxt olmaz» sözünün müəllifi

Hekayənin əsas obrazları və səciyyəvi xüsusiyyətləri.

✎Bəxtiyarın xoşbəxtliyinin sirri
  1. 1Peşə: Bəxtiyar dəmirçidir və sənətini sevərək icra edir.
  2. 2Sınaq: Padşah dərviş qiyafəsində onun yanına gəlib xoşbəxtliyinin şahidi olur, sonra dəmirçiliyi qadağan edərək onu sınayır.
  3. 3Nəticə: Bəxtiyar bənnalığa keçir, saray təklifini rədd edir və üç gün həbs olunsa da, öz işindən və azadlığından dönmür.
✎Padşahla Bəxtiyarın taleyinin qarşılaşdırılması
  1. 1Padşahın vəziyyəti: Taxt-tacına baxmayaraq özündən xoşbəxt adamın olub-olmadığını soruşur, bu, onun özünün xoşbəxt olmadığını göstərir.
  2. 2Bəxtiyarın vəziyyəti: Sadə dəmirçi olsa da, sevdiyi işlə məşğul olduğu üçün xoşbəxtdir.
  3. 3İdeya: Hekayə göstərir ki, xoşbəxtlik taxt-tacda deyil, insanın sevdiyi işə bağlılığındadır.
🚫Tez-tez səhv

«Tənbəl adam xoşbəxt olmaz» sözlərini Bəxtiyarın öz kəlamı zənn etməyin — o, bu sözləri tez-tez təkrarlasa da, ilk dəfə uşaqlıq dostu Ceyran demişdir.

⚠️Diqqət

Bəxtiyarın həbs olunma səbəbini qarışdırmayın — o, oğurluq və ya yalan üçün deyil, sarayda işləmək təklifini rədd etdiyi üçün üç gün həbs olundu.

💡Qeyd

Padşahın dəmirçiliyi qadağan etməsi cəza deyil, Bəxtiyarın xoşbəxtliyinin nədən qaynaqlandığını sınamaq məqsədi daşıyırdı.

Qaydalar

  1. 1«Usta Bəxtiyar» hekayəsinin müəllifi Abdulla Şaiqdir.
  2. 2Əsərin əsas surəti dəmirçi Əhməddir; xoşbəxt həyat tərzinə görə hamı ona «Bəxtiyar» deyə müraciət edir.
  3. 3Padşah dərviş qiyafəsində Usta Bəxtiyarı yoxlamaq üçün onun evinə və dükanına gedir.
  4. 4Padşah Usta Bəxtiyarın sənətini əlindən almağa çalışır, onu tövləyə saldırır, lakin usta öz sənətindən əl çəkmir.
  5. 5Usta Bəxtiyar xoşbəxtliyinin səbəbini açıqlayır: sənəti və gənclikdə qonşu qızı Ceyrana olan məhəbbəti onu tənbəllikdən çəkindirib zəhmətə sövq etmişdir.
  6. 6Əsərin əsas ideyası: xoşbəxtlik var-dövlətdə deyil, sevdiyin işdə və zəhmətdə olur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq