A.A.Bakıxanov — «Hikmətin fəziləti»
Mənzum hekayə; müdriklik mövzusu.
Abbasqulu ağa Bakıxanov XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının, elminin və maarifçilik hərəkatının görkəmli nümayəndəsidir; o, həm şair, həm tarixçi, həm də alim kimi tanınır. Onun «Hikmətin fəziləti» əsəri hikmətin, biliyin və müdrikliyin insan üçün ən dəyərli sərvət olduğunu tərənnüm edir; əsərdə əsas ideya odur ki, ağıl və elm var-dövlətdən üstündür. Bu əsər janrına görə mənzum hekayədir, yəni nəsrlə yox, nəzmlə — şeir şəklində qələmə alınmış hekayədir. Mənzum hekayə adi hekayə kimi süjetə, hadisəyə və personajlara malik olur, lakin o, vəznli, qafiyəli misralarla yazıldığı üçün şeir formasındadır. Mənzum hekayə (nəzmlə yazılan) mənsur hekayədən (nəsrlə, adi danışıq cümlələri ilə yazılan hekayədən) məhz bu forma fərqi ilə seçilir: birincisi şeirlə, ikincisi nəsrlə yazılır. Azərbaycan ədəbiyyatında mənzum hekayə janrının başqa nümayəndələri də olmuşdur — məsələn, Nizami Gəncəvi, Qasım bəy Zakir və Seyid Əzim Şirvani; lakin bu sənətkarların əsərləri yalnız janra nümunə kimi xatırlanır, 7-ci sinif proqramında öyrənilmir.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Məlumat |
|---|---|
| Müəllif | Abbasqulu ağa Bakıxanov |
| Dövr və hərəkat | XIX əsr maarifçilik hərəkatı |
| Janr | Mənzum hekayə (nəzmlə yazılmış hekayə) |
| Mövzu | Hikmət və müdriklik |
| İdeya | Ağıl və bilik insan üçün hər şeydən, var-dövlətdən belə üstündür |
| Hekayə növü | Yazılış forması | Süjet və hadisə |
|---|---|---|
| Mənzum hekayə | Nəzmlə (vəznli, qafiyəli misralarla) | Olur |
| Mənsur hekayə | Nəsrlə (adi cümlələrlə) | Olur |
- 1Sual: Bakıxanov «Hikmətin fəziləti»ndə nəyi ən dəyərli sərvət sayır?
- 2Mətndən: Əsər hikmətin, biliyin və müdrikliyin insan üçün ən dəyərli sərvət olduğunu tərənnüm edir.
- 3Nəticə: İnsanın ən böyük sərvəti maddi var-dövlət deyil, hikmət və bilikdir — ağıl və elm var-dövlətdən üstündür.
- 1Forma: «Hikmətin fəziləti» vəznli, qafiyəli misralarla — şeir formasında yazılmışdır.
- 2Qayda: Nəzmlə yazılan hekayə mənzum, nəsrlə (adi cümlələrlə) yazılan hekayə isə mənsur adlanır.
- 3Nəticə: Şeir formasında olduğu üçün əsər mənsur deyil, mənzum hekayədir.
«Hikmətin fəziləti» nəsrlə yazılmış mənsur hekayə deyil — o, nəzmlə (şeirlə) yazılmış mənzum hekayədir.
Mənzum hekayə şeir formasında olsa da, onda hadisə və süjet danışılır; «mənzum hekayədə hadisə olmur» fikri yanlışdır.
Forması qarışdırma: mənzum hekayə nəzmlə (şeirlə), mənsur hekayə isə nəsrlə yazılır — tərsinə yox.
Nizami, Qasım bəy Zakir və Seyid Əzim Şirvani mənzum hekayə janrına yalnız nümunədir; «Hikmətin fəziləti»nin müəllifi yalnız Bakıxanovdur. «Sirlər xəzinəsi» və «Leyli və Məcnun» isə Nizaminin əsərləridir.
Qaydalar
- 1«Hikmətin fəziləti» əsərinin müəllifi Abbasqulu ağa Bakıxanovdur.
- 2Əsər janrına görə mənzum hekayədir, yəni nəzmlə (şeirlə) yazılmış hekayədir.
- 3Mənzum hekayə nəzmlə (vəznli, qafiyəli misralarla), mənsur hekayə isə nəsrlə (adi cümlələrlə) yazılır — fərq formadadır.
- 4Əsərin mövzusu və ideyası hikmət, müdriklik və biliyin insan üçün ən böyük dəyər olmasıdır.
- 5Nizami Gəncəvi, Qasım bəy Zakir və Seyid Əzim Şirvani mənzum hekayə janrına yalnız nümunədir; onların əsərləri bu mövzuya daxil deyil.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir