lit7-3.4· Fəsil 3: Mənəvi dəyərlər, həmişəyaşar hikmətlər· ~13 dəq

Hikmət Ziya — Kərgədan və qarışqa

Mənzum təmsil: əsl böyüklük cüssədə yox, zəhmətdə və cəsarətdədir.

Hikmət Ziyanın 'Kərgədan və Qarışqa' mənzum təmsili mənəvi dəyərlər mövzusunda şagirdlərə zəhmətkeşlik, cəsarət və təvazökarlıq kimi keyfiyyətləri aşılayır. Əsərdə nəhəng cüssəli, lakin tənbəl Kərgədanla kiçik, lakin çalışqan Qarışqa qarşılaşdırılır. Qarışqa Kərgədanı faydasızlıqda ittiham edir, Kərgədan isə gücünə güvənərək onu əzməyə çalışır, lakin Qarışqa torpağın altına girərək xilas olur. Əsərin ideyası ondan ibarətdir ki, əsl böyüklük fiziki gücdə deyil, əməksevərlikdə və mətanətdədir. Təmsil janrının alleqorik təbiəti sayəsində şagirdlər mənəvi ibrət dərsi alır, obrazların timsalında insan xarakterlərini tanıyırlar.

📌Nümunə

Məsələn: Şagirdlər Kərgədanın tənbəlliyi ilə Qarışqanın zəhmətkeşliyini müqayisə edərək əsərin əsas ideyasını müəyyənləşdirirlər.

Əsas terminlər

Təmsil — Heyvanların və ya əşyaların insan kimi danışdığı, ibrət dərsi verən qısa, adətən mənzum əsər növü. «Kərgədan və qarışqa» bu janrdadır.
Alleqoriya — Obrazlar vasitəsilə insan xarakterlərinin gizli mənada təsvir olunması. Kərgədan və Qarışqa insan xüsusiyyətlərini təmsil edir.
Zəhmətkeşlik — Çalışqanlıq, əməyə bağlılıq. Qarışqanın əsas xüsusiyyətidir.
Tənbəllik — İşləməmə, səyi qaçırma. Kərgədanın əsas qüsurudur.
İbrət — Təmsildən çıxarılan mənəvi dərs.
Satira — İnsan qüsurlarının gülüş və tənqid hədəfinə çevrilməsi. Bu əsərdə tənbəllik satira olunur.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Hikmət Ziya«Kərgədan və qarışqa»TəmsilGüc və zəka — tənbəllik və zəhmətkeşliyin qarşılaşdırılması

Təmsildə heyvanlar insan kimi danışaraq ibrət dərsi verir.

Obrazlar
ObrazSəciyyəsi
KərgədanNəhəng cüssəli, lakin tənbəl; heç bir iş görmür, Qarışqanı əzməyə cəhd edir, sonda öz səhvini anlayır.
QarışqaKiçik, lakin zəhmətkeş və cəsarətli; arpa daşıyır, Kərgədanı tənbəlliyinə görə tənə vurur, torpağın altına girərək xilas olur.
✎Kərgədan və Qarışqanın qarşılaşması
  1. 1Başlanğıc: Qarışqa arpa daşıyarkən, heç bir iş görməyən Kərgədanı fərsiz adlandıraraq tənə vurur.
  2. 2Kərgədanın reaksiyası: Təhqir olunan Kərgədan qəzəblənir və Qarışqanı ayağı ilə əzməyə cəhd edir.
  3. 3Nəticə: Qarışqa torpağın altına girərək xilas olur; döyüş baş vermir.
  4. 4Dərs: Kərgədan əsl böyüklüyün cüssədə yox, zəhmətdə olduğunu anlayır.
✎Əsərin ideya təhlili
  1. 1Ziddiyyət: Nəhəng, lakin tənbəl Kərgədanla kiçik, lakin çalışqan Qarışqa qarşılaşdırılır.
  2. 2İdeya: Zəhmətkeşlik və cəsarət əsl üstünlükdür, fiziki güc təkbaşına dəyər daşımır.
🚫Tez-tez səhv

Bəzi şagirdlər düşünür ki, Kərgədan Qarışqanı ilk təhqir edir; əslində ilk tənəni Qarışqa vurur — Kərgədanı fərsiz adlandırır, çünki o heç bir iş görmür.

💡Qeyd

Əsərdə döyüş və qələbə səhnəsi yoxdur: Kərgədan Qarışqanı əzə bilmir, o sadəcə torpağın altına girərək xilas olur.

⚠️Diqqət

Əsərin janrını nağıl və ya şeirlə qarışdırmayın: bu, heyvanların insan kimi danışdığı və ibrət dərsi verən mənzum təmsildir.

Qaydalar

  1. 1«Kərgədan və qarışqa» əsərinin müəllifi Hikmət Ziyadır (1929-1995).
  2. 2Əsərin janrı təmsildir.
  3. 3Kərgədan tənbəllik və süstlük içində, günün çoxunu yeyib-yatmaqla keçirən nəhəng heyvan kimi təsvir olunur.
  4. 4Balaca Qarışqa Kərgədanı tənbəlliyinə görə tənqid edir, Kərgədan isə qəzəblənib onu əzmək istəyir.
  5. 5Qarışqa torpağın altına girib canını qurtarır və yenidən öz işinə davam edir.
  6. 6Əsərin ideyası: əsl nəhəng zəhmətkeş və cəsarətli olandır — Kərgədan «cırtdandan cırtdan»dır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq