Xürrəmilər hərəkatı. Babək
Babəkin başçılığı ilə Xürrəmilər hərəkatının 816–838-ci illər ərzində Ərəb xilafətinə qarşı mübarizəsi.
IX əsrdə Azərbaycanda ərəb xilafətinin ağır vergi siyasəti, məmurların özbaşınalığı və ərəb tayfalarının ölkəyə köçürülməsi yerli əhalinin narazılığını artırdı. Bu narazılıq V-VI əsrlərdə İranda yaranmış Məzdəkilər hərəkatının ideya davamçıları olan Xürrəmilərin üsyanına çevrildi. 816-cı ildən Babək hərəkata başçılıq etmiş, Qaradağdakı Bəzz qalasında iqamətgah qurmuş, ətrafına qardaşları Müaviyə və Abdulla ilə başqa sərkərdələri toplamışdır. Xürrəmilər qısa müddətdə Sünik, Bərdə, Beyləqan və Arranın bir sıra şəhərini azad etsələr də, 819 və 829-cu illərdəki qələbələrinə baxmayaraq, 833-cü ildə ilk ağır məğlubiyyətlərini yaşadılar, 836-cı ildə isə yenidən qələbə qazandılar. Xəlifənin komandanı Afşin iqamətgahını Bərzəndə köçürüb ciddi hazırlıq apardıqdan sonra qüvvələr nisbəti ərəblərin xeyrinə dəyişdi. 837-ci ildə mühasirəyə alınan Bəzz qalası mancanaqlarla dağıdıldı, Babək isə Arrana çəkilib Bizansa getmək istəsə də, hiyləgər bir alban feodalının xəyanəti nəticəsində Afşinə təhvil verilib 838-ci ildə Samirədə edam edildi. Hərəkat məğlub olsa da, Xilafəti zəiflədərək digər xalqların azadlıq mübarizəsinə təkan verdi.
Məsələn: Babək Afşinin sülh təklifini rədd edərək Vətən uğrunda sona qədər vuruşmağı üstün tutmuşdur.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 816-cı il | Babəkin rəhbərliyi ilə üsyan başladı |
| 819-cu il | Xəlifənin göndərdiyi böyük ordu xürrəmilər tərəfindən məğlub edildi |
| 829-cu il | Həşdadsər dağı yaxınlığındakı döyüşdə ərəb ordusu məğlub edildi |
| 830-cu il | Xürrəmilər Həmədan şəhərini azad etdi |
| 833-cü ilin sonu | Babəkin qoşunları Həmədan uğrunda ilk ağır məğlubiyyətə uğradı |
| 836-cı il | Həşdadsər dağı yaxınlığındakı növbəti döyüşdə xürrəmilər yenidən qələbə qazandı |
| 837-ci ilin yayı | Bəzz qalası mühasirəyə alındı və mancanaqlarla dağıdılaraq süqut etdi |
| 838-ci il | Xəlifənin əmri ilə Babək Samirə şəhərində edam edildi |
Yalnız dərsdə qeyd olunan tarixlər göstərilir.
| Tərəf | Başçı | Nəticə |
|---|---|---|
| Xürrəmilər | Babək | Bəzz qalası mühasirə ilə süqut etdi, Babək xəyanətlə əsir düşüb edam edildi |
| Ərəb xilafəti | Afşin | Bəzz qalasını ələ keçirdi, lakin özü sarsıntıya uğrayıb əvvəlki mövqeyini bərpa edə bilmədi |
İyirmi ilə yaxın çəkən mübarizənin yekunu.
- 1Vəziyyətin təsviri: Ərəb tayfalarının Azərbaycana köçürülməsi, ağır vergi siyasəti və məmurların özbaşınalığı yerli əhalinin narazılığını artırdı.
- 2Nəticənin müəyyən edilməsi: Bu narazılıq 816-cı ildən Babəkin başçılığı ilə geniş xalq hərəkatına — Xürrəmilər üsyanına çevrildi.
- 1Başlanğıc nöqtəsini tapmaq: Babək 816-cı ildə xürrəmilərin başçısı oldu və 819, 829-cu illərdə ərəb ordularını məğlub etdi.
- 2Sonluğu müəyyən etmək: 833-cü ildə ağır məğlubiyyətə uğrasa da, 836-cı ildə yenidən qələbə qazandı; 837-ci ildə Bəzz qalası süquta uğradı, 838-ci ildə isə Babək edam edildi.
Xürrəmilər hərəkatını yalnız dini hərəkat hesab etmək səhvdir — əsas səbəb ağır vergi siyasəti və mülk məhdudlaşdırılması idi.
829-cu il və 836-cı il Həşdadsər döyüşlərini eyni hadisə hesab etməyin — bunlar Həşdadsər dağı yaxınlığında baş verən iki ayrı döyüşdür.
833-cü ildəki Həmədan məğlubiyyətini hərəkatın sonu hesab etməyin — Babək daha üç il, 836-cı ilə qədər, mübarizəni davam etdirmişdir.
Afşinin sülh təklifini qəbul etmək Babəkin taleyini dəyişə bilərdi, lakin Babək bunu rədd edərək Vətən uğrunda vuruşmağı seçdi.
Bəzz qalasının süqutunu (837-ci il) Babəkin edamı (838-ci il) ilə eyni il hesab etməyin — qala həmin il süqut etsə də, edam bir il sonra baş vermişdir.
Qaydalar
- 1Xürrəmilər hərəkatı ərəb tayfalarının Azərbaycana köçürülməsi, ağır vergi siyasəti və məmurların özbaşınalığına qarşı yaranmışdır.
- 2Xürrəmilər Məzdəkilər hərəkatının ideya davamçıları olub, ədalətli cəmiyyət və əmlak bərabərliyi arzulayırdılar.
- 3816-cı ildən Babək xürrəmilərin başçısı olmuş, iqamətgahını Qaradağdakı Bəzz qalasında qurmuşdur.
- 4Xürrəmilər 819 və 829-cu illərdə ərəb ordularını məğlub etsələr də, 833-cü ildə ilk ağır məğlubiyyətlərini yaşadılar, 836-cı ildə isə yenidən qələbə qazandılar.
- 5Xəlifənin komandanı Afşin iqamətgahını Bərzəndə köçürüb hazırlıq gördükdən sonra qüvvələr nisbəti ərəblərin xeyrinə dəyişdi.
- 6837-ci ilin yayında mühasirəyə alınan Bəzz qalası mancanaqlarla dağıdıldı, Babək isə xəyanət nəticəsində əsir düşdü.
- 7838-ci ildə edam edilən Babəkin hərəkatı məğlub olsa da, Xilafəti sarsıdaraq digər xalqların azadlıq mübarizəsinə təkan verdi.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir