Şirvanşahlar dövləti və Şəki hakimliyi
Monqol, Qızıl Ordu və Əmir Teymur yürüşləri qarşısında Şirvanşahların və Şəki hakimliyinin apardığı siyasət.
XIII əsrdə monqolların, XIV əsrin sonlarında isə Qızıl Ordu hökmdarı Toxtamış xanın və Əmir Teymurun yürüşləri Azərbaycanın siyasi həyatına ağır zərbə vurdu. Bu şəraitdə Şirvanşahlar dövləti varlığını qorumağa çalışırdı, lakin daxili vəziyyəti sabit deyildi. XIII əsrin 20-ci illərində Cəlaləddinin yürüşü zamanı Şirvanşah III Fəribürz xərac ödəyərək dövlətin daxili müstəqilliyini saxlaya bildi, ancaq XIII əsrin 30-cu illərində Şirvan Monqol imperiyasına qatılaraq tam asılı vəziyyətə düşdü. XIV əsrin 80-ci illərində Şirvanşah Huşəngin zülmünə qarşı üsyan baş verdi, o öldürüldü və 1382-ci ildə taxta Şeyx İbrahim çıxdı. Babaları Dərbənd hakimi olduğu üçün o və varisləri Dərbəndilər sülaləsi adlandı. I İbrahim Toxtamış və Əmir Teymur arasında Əmir Teymuru seçərək ölkəsini qorudu, sonra Azərbaycanı öz hakimiyyəti altında birləşdirməyə çalışdı. Bu dövrdə qonşu Şəki hakimliyi də Elxanilərin tənəzzülündən sonra Oyrat sülaləsi, ardınca Seyid Əli və Seyid Əhməd dövründə daxili müstəqilliyini qoruyub saxladı.
Məsələn: 1382-ci ildə Şeyx İbrahim Şirvan şahı elan olunaraq Dərbəndilər sülaləsinin əsasını qoydu.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1382 | Şeyx İbrahim Şirvan şahı elan olundu |
| 1386 | I İbrahim Əmir Teymura itaət etdiyini bildirdi |
| 1405 | Əmir Teymur öldü, Azərbaycanda hakimiyyət uğrunda mübarizə gücləndi |
| 1406 | I İbrahim Təbrizə daxil olub Azərbaycanı birləşdirdi |
Tarixlər yalnız dərsdə verilən mənbədən götürülüb.
| Hakim/sülalə | Dövr | Xüsusiyyəti |
|---|---|---|
| Cəlal | Elxanilər dövründə | Fəzlullah Rəşidəddinin oğlu, Şəkini Qarabağ və Muğanla birlikdə idarə etdi |
| Oyrat sülaləsi | Elxanilərin tənəzzülündən sonra | Şəkidə daxili müstəqillik əldə etdi |
| Seyid Əli | Əmir Teymurun ilk yürüşündən sonra | Müstəqil siyasət yeritdi, Teymurilərlə döyüşdə həlak oldu |
| Seyid Əhməd | Seyid Əlidən sonra | I İbrahimin vasitəçiliyi ilə Teymur tərəfindən bağışlanıb Şəki hakimi kimi tanındı |
Şəki hakimliyi Elxanilərin nümayəndəsindən yerli sülalələrin idarəsinə keçdi.
- 1Addım 1: 1382-ci ildə Şeyx İbrahim Şirvan şahı elan olundu.
- 2Addım 2: 1386-cı ildə o, Əmir Teymurun hüzuruna gedib itaət etdiyini bildirdi.
- 3Addım 3: 1405-ci ildə Əmir Teymur öldü və Azərbaycanda hakimiyyət uğrunda mübarizə gücləndi.
- 4Addım 4: 1406-cı ildə I İbrahim Təbrizə daxil olub Azərbaycanı öz hakimiyyəti altında birləşdirdi.
- 1Addım 1: Elxanilər dövləti tənəzzülə uğradı.
- 2Addım 2: Şəkidə hakimiyyətə Oyrat sülaləsi gəldi və daxili müstəqillik əldə edildi.
- 3Addım 3: Əmir Teymurun ilk yürüşü Şəkini qarət etdi və hakimliyi itaətə saldı.
- 4Addım 4: Seyid Əhməd I İbrahimin vasitəçiliyi ilə Teymur tərəfindən bağışlanaraq yenidən Şəki hakimi kimi tanındı.
Bəzi şagirdlər Şirvanşah III Fəribürzü I İbrahimlə qarışdırır: III Fəribürz Cəlaləddinin yürüşü zamanı xərac ödəyən hökmdardır, I İbrahim isə 1382-ci ildən sonra hakimiyyətə gələn Dərbəndilər sülaləsinin banisidir.
Toxtamış xan ilə Əmir Teymuru qarışdırmaq olmaz: Toxtamış Qızıl Ordu hökmdarı, Əmir Teymur isə Teymurilərin başçısı idi, I İbrahim onları İKİ ayrı təhlükə kimi qiymətləndirirdi.
Diqqət: I İbrahim Toxtamışla yox, Əmir Teymurla ittifaq bağladı, çünki Toxtamışı daha yaxın təhlükə hesab edirdi.
Yadda saxla: Seyid Əli ilə Seyid Əhməd ata-oğuldur, hər ikisi Şəki hakimi olub, lakin Seyid Əli Teymurilərə qarşı mübarizəni davam etdirmiş, Seyid Əhməd isə Teymurla barışmışdır.
Qaydalar
- 1XIII-XIV əsrlərdə Şirvanşahlar dövləti monqol, Qızıl Ordu və Əmir Teymur yürüşləri qarşısında dəfələrlə asılı vəziyyətə düşsə də, varlığını qoruyub saxlaya bildi.
- 2Şirvanşah III Fəribürz Cəlaləddinin yürüşü zamanı xərac ödəyərək dövlətin daxili müstəqilliyini qorudu, lakin XIII əsrin 30-cu illərində Şirvan Monqol imperiyasına qatılaraq tam asılı vəziyyətə düşdü.
- 31382-ci ildə taxta çıxan Şeyx İbrahim babalarının Dərbənd hakimi olması səbəbindən Dərbəndilər sülaləsinin banisi sayılır.
- 4I İbrahim Toxtamışı Əmir Teymurdan daha yaxın təhlükə hesab edərək Əmir Teymurla ittifaq bağladı və bunun sayəsində Şirvanı qorudu.
- 5Şəki hakimliyi Elxanilərin tənəzzülündən sonra Oyrat sülaləsi, ardınca Seyid Əli və Seyid Əhməd dövründə dəfələrlə qarət edilsə də, daxili müstəqilliyini qoruyub saxlaya bildi.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir