Keçiricilər və dielektriklər

Naqillər metaldan hazırlanır, üzəri isə plastik materialla örtülür. Fəaliyyətdə batareya, lampa, birləşdirici naqillər, açar və müxtəlif materiallardan (metal qaşıq, metal dəftərxana sancağı, alüminium folqa, plastik qaşıq, pozan, kağız parçası) ibarət dövrə qurulur; materiallar naqillərin uclarına toxundurularaq dövrə tamamlanır və lampanın yanıb-yanmadığı yoxlanılır.

Bəzi materiallar elektrik cərəyanını keçirdiyi halda, bəziləri keçirmir, çünki elektronlar bəzi materiallarda nizamlı hərəkət edə bilir, bəzilərində isə edə bilmir. Elektrik cərəyanını keçirən materiallara keçiricilər və ya naqillər deyilir; dəmir, mis, alüminium kimi metallar naqildir. Elektrik cərəyanını keçirməyən materiallara isə dielektriklər deyilir; plastik, şüşə, taxta kimi materiallar dielektrikdir.

Elektrik avadanlıqlarında elektrik cərəyanını yaxşı keçirdiyi üçün metallardan hazırlanmış naqillərdən istifadə olunur. İnsanları elektrik cərəyanının təhlükələrindən qorumaq üçün naqillərin üzəri dielektrik olan plastik materialla örtülür. Avadanlıqların metal hissələrinin dielektrik materialla örtülməsinə izolyasiya deyilir. Mayelər də keçirici və ya dielektrik ola bilər.

Fəaliyyət-2-də 9V-luq batareya, lampa, naqillər, açar, bir stəkan qaynadılmış su və iki metal sancaqdan istifadə edilir; naqilin ucları sancağa bağlanaraq stəkandakı suya yerləşdirilir və lampanın yanıb-yanmadığı müşahidə olunur. Qaynadılmış su dielektrik olduğu üçün cərəyanı keçirmir. Sonra stəkana növbə ilə bir, iki və üç qaşıq duz əlavə edilib qarışdırılır və hər dəfə lampanın yanıb-yanmadığı, əgər yanırsa parlaqlığı müşahidə edilir. Duz suda həll olunduqda müsbət və mənfi yüklü zərrəciklərə ayrılır, beləliklə suya yüklü zərrəciklər əlavə olunur və buna görə duzlu su elektrik cərəyanını keçirir. Qaynadılmış suya daha çox duz əlavə edib qarışdırdıqda suda yüklü zərrəciklərin miqdarı çoxalır və məhlulun keçiriciliyi artır.

Əllərimizi yuduğumuz kran suyunun tərkibində həll olmuş müxtəlif duzlar var; insan tərlədikdə bədənindən su ilə birlikdə duz da ifraz olunur, buna görə yaş və ya nəm əllərlə elektrik avadanlıqlarına toxunmaq olmaz. Bu səbəbdən elektrik yuvasına heç bir əşya salmaq olmaz; izolyasiya örtüyü olmayan açıq naqil və ya kabel gördükdə dərhal böyüklərə xəbər vermək lazımdır; nəm və yaş əllərlə elektrik avadanlıqlarına toxunmaq (duşda və ya hovuzda istifadə etmək) olmaz; elektrik təhlükəsi olan ərazilərdə gəzmək, elektrik kabeli olan ağaclara dırmaşmaq və kabellərin yaxınlığında çərpələng uçurtmaq olmaz; elektrik cərəyanına məruz qalmış şəxsə əllə toxunmaq olmaz, onu taxta və ya plastik kimi dielektrikdən hazırlanmış bir əşya ilə elektrik mənbəyindən uzaqlaşdırmaqla xilas etmək lazımdır.