Ardıcıl və paralel birləşmələr
Lampaların ardıcıl və paralel birləşdirildiyi dövrələrin xüsusiyyətlərini və aralarındakı fərqləri öyrənmək.
Leyla ev modeli hazırlamaq istəyir. O, modelində iki otaq və hər otaq üçün bir lampa nəzərdə tutub. Otaqların işığını ayrı-ayrılıqda yandırıb-söndürmək mümkün olmalıdır. Leylanın iki lampası, iki açarı, bir batareyası və naqilləri var.
Fəaliyyətdə əvvəlcə enerji mənbəyindən, açardan və lampadan ibarət dövrə qurulur və açar bağlanaraq lampanın parlaqlığı müşahidə olunur. Sonra dövrəyə ikinci lampa əlavə edilir (ardıcıl birləşdirilir) və açar bağlanaraq lampaların parlaqlığı yenidən müşahidə olunur; lampalardan biri qabından çıxarılaraq nə baş verdiyi izlənilir.
Ardıcıl birləşmədə batareyanın enerjisi hər iki lampa tərəfindən bölüşdürüldüyü üçün lampalar tək lampa qədər parlaq işıq saçmır. Həmçinin onları ayrı-ayrılıqda yandırıb söndürmək olmur. Lampalardan biri xarab olduqda dövrədə boşluq yarandığı üçün digər lampa da sönür.
Fəaliyyətin beşinci addımında isə lampalar paralel birləşdirilir və açarlar növbə ilə açılıb-bağlanaraq müşahidə aparılır; bütün açarlar bağlı olduğu halda lampalardan biri yuvasından çıxarılır və nəticə izlənilir. Paralel birləşmədə lampalar enerji mənbəyindən bərabər miqdarda enerji alır. Onlar enerji mənbəyinə müstəqil qoşulduğu üçün lampalardan birini söndürdükdə digəri sönmür. Məsələn, evlərdəki lampalar şəbəkəyə paralel qoşulduğuna görə onları ayrı-ayrılıqda yandırıb söndürmək olur. Lampalardan hər hansı biri sıradan çıxarsa, bu digər lampaların işıq saçmasına mane olmur.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Ardıcıl birləşmə | Paralel birləşmə |
|---|---|---|
| Enerjinin bölüşdürülməsi | Bütün lampalar arasında bölüşdürülür | Hər lampa bərabər miqdarda enerji alır |
| Ayrı-ayrılıqda idarəetmə | Mümkün deyil | Mümkündür |
| Bir lampanın xarab olması | Digər lampa(lar) da sönür | Digər lampalara təsir etmir |
Mətndə təsvir olunan fəaliyyətin nəticələrinə əsasən iki birləşmə növünün müqayisəsi.
- 1Tək lampa: Enerji mənbəyinə açar və bir lampa birləşdirilir; açar bağlandıqda lampa öz adi parlaqlığı ilə yanır.
- 2Ardıcıl birləşmə: İkinci lampa birinciyə ardıcıl birləşdirildikdə, batareyanın enerjisi hər iki lampa arasında bölüşdürülür və lampalar tək lampa qədər parlaq yanmır.
- 3Ardıcıl dövrədə nasazlıq: Ardıcıl birləşmiş lampalardan biri xarab olduqda (və ya yuvasından çıxarıldıqda) dövrədə boşluq yarandığı üçün digər lampa da sönür.
- 4Paralel birləşmə: Lampalar paralel birləşdirildikdə hər biri enerji mənbəyindən bərabər miqdarda enerji alır və mənbəyə müstəqil qoşulur.
- 5Paralel dövrədə nasazlıq: Paralel birləşmiş lampalardan biri söndürüldükdə və ya sıradan çıxdıqda, bu, digər lampanın yanmasına mane olmur.
İnsanın sinir sistemi orqanlara hərəkət və ya fəaliyyət üçün komandanı elektrik siqnallarıyla göndərir.
Ardıcıl birləşmiş lampaları ayrı-ayrılıqda yandırıb söndürmək olar deyə düşünmək səhvdir — bu, yalnız paralel birləşmədə mümkündür.
Ardıcıl birləşmiş lampalardan biri xarab olsa, dövrədə boşluq yarandığı üçün bütün lampalar sönür; paralel birləşmədə isə yalnız xarab olan lampa təsirlənir.
Qaydalar
- 1Ardıcıl birləşmədə batareyanın enerjisi bütün lampalar arasında bölüşdürülür, ona görə lampalar tək lampa qədər parlaq olmur.
- 2Ardıcıl birləşmədə lampaları ayrı-ayrılıqda yandırıb söndürmək mümkün deyil; biri xarab olduqda dövrədə boşluq yarandığı üçün digər lampa da sönür.
- 3Paralel birləşmədə hər lampa enerji mənbəyindən bərabər miqdarda enerji alır və mənbəyə müstəqil qoşulur.
- 4Paralel birləşmədə lampalardan birinin söndürülməsi və ya xarab olması digərlərinə təsir etmir.
- 5Evlərdəki lampalar şəbəkəyə paralel qoşulduğu üçün onları ayrı-ayrılıqda yandırıb söndürmək mümkündür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir