Bitki və heyvanların yoluxucu xəstəlikləri hansılardır

Şəkildəki bitki xəstəliyə yoluxduqda yarpaqlarında qəhvəyi ləkələr müşahidə olunur və yarpaqlar vaxtından əvvəl solur; bu cür xəstəliklərin patogenləri çox vaxt sporla çoxalır və küləklə sürətlə ətrafa yayılır. Bitki patogenləri müxtəlif əlamətləri və simptomları olan xəstəliklərə səbəb olur, bu əlamət və simptomlardan patogeni müəyyən etmək, yoluxmanın qarşısını almaq və xəstəliyi müalicə etmək üçün istifadə olunur. Qara ləkə qızılgül kollarında çox rast gəlinən göbələk xəstəliyidir: yarpaqlarda kiçik qara ləkələr görünür, sonra yarpaqlar saralmağa və tökülməyə başlayır. Mozaika bitkilərdə ən çox rast gəlinən virus xəstəliklərindən biridir: xəstəliyə yoluxmuş bitkilərin yarpaq, gövdə və yumrularında rəngsizləşmə nəticəsində alabəzəklik və yarpaq qıvrılması müşahidə olunur. Qara ləkəlik pomidor bitkisinin bakterial xəstəliyidir: bu xəstəlik bitkinin yarpaq, gövdə və meyvələri üzərində ləkələr, qurumalar, çürüklər və solmalar əmələ gətirir. Pas taxıl bitkilərində daha geniş yayılan göbələk xəstəliyidir: yoluxmuş bitkinin yarpaqlarında, bəzən zoğlarında əmələ gələn ləkələrin rəngi bir müddətdən sonra qırmızımtıl-narıncıdan qara rəngə qədər dəyişir. Sitrus xərçəngi kimi xəstəliklər yarpaqların rənginin yaşıldan qəhvəyiyə çevrilməsinə səbəb olur, bu da fotosintezə təsir göstərir; meyvələrdə də qəhvəyi ləkələrə rast gəlinir və onlar vaxtından əvvəl ağacdan qopub düşür. Patogen mikroorqanizmlər bitki və heyvanlarda da xəstəliklərə səbəb ola bilər: bəzi bakteriyalar həm limon, əncir və banan kimi meyvə ağaclarında, həm də otaq bitkilərində müxtəlif xəstəliklər törədir; limon və ya portağalın patogen bakteriyalarla yoluxması bu bitki bağlarına çox ziyan vurur, onlar yağışla, hətta ağacları suvararkən su vasitəsilə asanlıqla bir bitkidən digərinə ötürülür, yoluxucu xəstəliklər geniş ərazilərə sürətlə yayılarsa bitkilərin məhsuldarlığı azalır və onların qida keyfiyyəti aşağı düşür. Göbələklər heyvanlarda çox ciddi xəstəliklərə səbəb olmasa da, bitkilərdə ən çox rast gəlinən xəstəliklərin törədicisidir: bitkilərdə göbələk xəstəlikləri çox müxtəlifdir və bitkinin bütün hissələrinə, yəni çiçək, gövdə, yarpaq və toxumlara təsir göstərir; göbələklər bitki toxumalarına bitki üzərindəki mexaniki zədələrdən və ya təbii açıq yerlərdən daxil olur, toxumalara daxil olduqdan sonra göbələk sporları bitkidə olan qida maddələrinin hesabına qidalanaraq böyüyür, nəticədə bitki zəifləyir və inkişafdan qalır, bir müddət sonra isə məhv olur — beləliklə bitkilərdə yoluxucu xəstəliklər əhəmiyyətli iqtisadi itkilərə səbəb olur və vaxtında qarşısı alınmazsa kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi üçün ciddi təhlükə ola bilər. Bitkilərdə müxtəlif virus xəstəliklərinə də rast gəlinir: virus xəstəlikləri bitkilərdə məhsulun keyfiyyətinin pisləşməsinə, məhsuldarlığın azalmasına, bəzi hallarda isə bitkinin tamamilə məhv olmasına səbəb olur — tütün mozaika virusunun səbəb olduğu xəstəliyin əlaməti yarpaqlardakı sarı ləkələrdir, fuzarium xəstəliyində isə torpaqdakı patogen göbələklər cavan bitkilərin və ya cücərtilərin köklərinə daxil olaraq su borularını zədələyə bilər. Bitki xəstəliklərinin insanlara yoluxması çox nadir olsa da baş verə bilər: bitki virusları əsasən bitki mənşəli qidalar və su vasitəsilə insan orqanizminə daxil olur, digər mümkün yol isə həm bitkilərlə qidalanan, həm də insanlarla təmasda olan həşəratlardır — həşərat virus üçün daşıyıcı, sahib orqanizm və ya hər ikisi ola bilər. Bakteriyalar, viruslar və göbələklər heyvanlarda da müxtəlif yoluxucu xəstəliklər törədir: vərəm xəstəliyinin törədicisi olan bakteriya mal-qaranın ağciyərlərində çoxalır, bu xəstəliyə insanlar da yoluxur, vərəm heyvan və insanların qanlı öskürməsinə, arıqlamasına və bəzən ölümünə səbəb olur; vərəm öskürək və asqırma zamanı hava-damcı yolu ilə yayılır, mal-qara əsasən sürü halında yaşadığı üçün xəstəlik yoluxmuş orqanizmdən digərlərinə asanlıqla ötürülür, insanlar da xəstə inəyin çiy südünü içdikdə vərəmə yoluxa bilər, buna görə çiy süd içməzdən əvvəl patogenləri öldürmək üçün müvafiq temperaturda qızdırmaqla pasterizə edilməlidir; inəklər vərəm xəstəliyinə yoluxduqda onların süd və ya ət məhsuldarlığı çox azalır, dünya miqyasında ictimai sağlamlıq problemi olan vərəm basil və ya çöpşəkilli bakteriyalar tərəfindən törədilir.