Ürək necə işləyir
Nəbzin nə olduğunu, ürəyin dörd şöbədən ibarət quruluşunu və qapaqların qanı ürəkdə bir istiqamətdə necə hərəkət etdirdiyini öyrənmək.
Ürək əzələdən qurulmuş bir orqandır və biz yatanda belə dayanmadan işləyərək qanı bədənimizin bütün hissələrinə qovur. Ürək əzələsi yığılıb-boşaldıqca qan ürəkdən damarlara qovulur; bu zaman damarlar qanın hərəkəti ilə növbə ilə genişlənib-daralır və bu dalğavarı hərəkət — hər ürək döyüntüsünə uyğun gələn damar divarı hərəkəti — nəbz adlanır. Nəbzi biləkdə, sinədə və boyunun yanlarında hiss etmək mümkündür, çünki bu, bədənin müxtəlif yerlərinin ürəklə necə əlaqəli olduğunu göstərir. Hər nəbz vurğusu ürəyin bir dəfə yığılmasına uyğun gəldiyi üçün nəbz vurğularını saymaqla ürəyin bir dəqiqədə neçə dəfə döyündüyünü bilmək mümkündür; sakitlik halında sağlam və yetkin insanlarda nəbzin sayı dəqiqədə 60-100 olur. Bəzi insanlarda ürək çox sürətli, çox yavaş və ya nizamsız ritmlə döyünür — bu vəziyyət aritmiya adlanır və nəticədə ürək bədənə kifayət qədər qan vura bilmir; aritmiyadan əziyyət çəkən insanın döş qəfəsinə və ya qarın nahiyəsinə kardiostimulyator adlı kiçik cihaz yerləşdirilir ki, bu, ürək fəaliyyətinin normal ritmini nizamlamağa kömək edir. Əzələli quruluşda olan ürək döş boşluğunda mərkəzdən bir qədər solda yerləşir və bütöv bir arakəsmə ilə sağ və sol hissələrə ayrılır. Hər hissə isə bir-biri ilə əlaqəli olan iki şöbəyə — qulaqcıq və mədəciyə — bölünür, beləliklə ürək dörd şöbədən: sol qulaqcıq, sağ qulaqcıq, sol mədəcik və sağ mədəcikdən ibarətdir. Ürəyin yuxarıdakı şöbələrinə qulaqcıqlar, aşağıdakı şöbələrinə isə mədəciklər deyilir; hər şöbənin giriş və çıxış dəlikləri var, qan giriş dəliklərindən axmağa başlayan kimi şöbələr qanla dolub genişlənir, ürək döyündükdə isə əzələlər yığılır, şöbələr kiçilir və qan çıxış dəliyindən çıxır. Qulaqcıqlar ağciyərlərdən və bədənin digər orqanlarından qanı qəbul edir, mədəciklər isə qanı ağciyərlərə və bədənə qovur. Qulaqcıqlar mədəciklərlə birləşir və onların mədəciklərə tərəf açılan taylı qapaqları var; ürəyin mədəcikləri ilə ürəkdən çıxan damarlar arasında isə damarlara doğru açılan aypara qapaqlar yerləşir. Bu qapaqların fəaliyyəti sayəsində qan ürəkdə yalnız bir istiqamətdə hərəkət edir: bədənin digər orqanlarından toplanmış karbon qazı ilə zəngin qan sağ qulaqcığa tökülür, sağ mədəciyin yığılması ilə ağciyərlərə qovulur, ağciyərlərdə oksigenlə zənginləşən qan sol qulaqcığa tökülərək ürəyə qayıdır və oksigenlə zəngin qan ürəyin sol mədəciyindən bədənin digər orqanlarına qovulur.
Əsas terminlər
| Addım | Ürəyin şöbəsi | Bu addımda baş verən |
|---|---|---|
| 1 | Sağ qulaqcıq | Bədənin digər orqanlarından toplanmış karbon qazı ilə zəngin qanı qəbul edir |
| 2 | Sağ mədəcik | Yığılaraq qanı ağciyərlərə qovur |
| 3 | Sol qulaqcıq | Ağciyərlərdə oksigenlə zənginləşən qanı qəbul edir |
| 4 | Sol mədəcik | Oksigenlə zəngin qanı bədənin digər orqanlarına qovur |
Taylı və aypara qapaqlar bu ardıcıllığın həmişə eyni istiqamətdə getməsini təmin edir.
- 1Addım 1 — Verilənləri oxu: Ürək saniyədə bir dəfə vurur.
- 2Addım 2 — Saata çevir: Bir saatda 3600 saniyə olduğundan, ürək bir saatda 3600 dəfə döyünür.
- 3Addım 3 — Günə çevir: Gündə 24 saat olduğundan, ürək 24 saatda 3600 × 24 = 86 400 dəfə döyünür.
Nəbz vurğusu ilə ürək döyüntüsü eyni şeyi göstərir — hər nəbz vurğusu ürəyin bir dəfə yığılmasına uyğun gəlir.
Qulaqcıqları «qanı qovan», mədəcikləri isə «qanı qəbul edən» şöbələr hesab etmək səhvdir — əksinə, qulaqcıqlar qəbul edir, mədəciklər qovur.
Taylı qapaqlar və aypara qapaqlar eyni yerdə deyil: taylı qapaqlar qulaqcıq-mədəcik arasında, aypara qapaqlar isə mədəcik-damar arasındadır.
Qaydalar
- 1Hər ürək döyüntüsünə görə damar divarlarının ritmik hərəkəti nəbz adlanır; sakitlik halında sağlam yetkin insanlarda nəbzin sayı dəqiqədə 60-100 olur.
- 2Çox sürətli, çox yavaş və ya nizamsız ürək ritminə aritmiya deyilir; bu zaman ürək bədənə kifayət qədər qan vura bilmir.
- 3Ürək bütöv arakəsmə ilə sağ və sol hissələrə, hər hissə isə qulaqcıq və mədəciyə bölündüyündən dörd şöbədən — sol və sağ qulaqcıq, sol və sağ mədəcikdən — ibarətdir.
- 4Qulaqcıqlar ağciyərlərdən və bədənin digər orqanlarından qanı qəbul edir, mədəciklər isə qanı ağciyərlərə və bədənə qovur.
- 5Taylı və aypara qapaqlar sayəsində qan ürəkdə yalnız bir istiqamətdə hərəkət edir: sağ qulaqcıq → sağ mədəcik → ağciyərlər → sol qulaqcıq → sol mədəcik → bədən.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir