Elçin Hüseynbəyli. QƏSD EDİLMİŞ GÖZƏLLİK
Araz sahilindəki kəndlərin gözəl təbiətinin sərhəd siyasətinə qurban verilməsindən bəhs edən realist hekayə.
«Qəsd edilmiş gözəllik» Elçin Hüseynbəylinin (1961) qələmə aldığı, dərslikdə hekayə kimi təqdim olunan realist bir əsərdir. Hadisələr Araz çayı sahilindəki Soltanlı, Əmirvarlı, Mahmudlu kəndlərində baş verir. Gənc çoban Sabir səhər tezdən mal-qaranı örüşə aparanda Araz sahilinin gözəlliyinə heyran olur, sərhədin o tayındakı dostu Əli ilə görüşür və sərhədçiləri zarafatla "sarıqulaq" adlandırdıqlarını izah edir. Bu zaman yüksək rütbəli bir zabit gəlib tikanlı məftili — sərhəd xəttini — yaşıl meşəyə, yerli kəndlərin torpağına doğru çəkməyi əmr edir. Kolxoz sədri Ağakişiyev məftili pambıq sahəsinə doğru çəkməyi təklif etsə də, birinci katib Eminov bunu kəskin rədd edir, çünki qərar Bakıdan, hətta Müdafiə nazirinin müavinindən gəlib. Bir həftədən sonra buldozerlər gətirilir, ağaclar kökündən çıxarılır, camaat etiraz etsə də, silahlı soldatlar onları mühasirəyə alır. Sədr Ağakişiyev qırılan ağaclara baxıb ağlayır və yalnız deyə bilir ki, bu qəsdin qarşısını almaq mümkün olmadı. Əsər təbiəti siyasətə qurban verməyin fəlakətini göstərir və bu, əsərin ideyasıdır. Dərslik bu hekayəni bir əfsanə ilə müqayisə edərək janr xüsusiyyətlərini (mövzu, iştirakçılar, hadisələrin, təsvirlərin və sonluğun özünəməxsusluğu) öyrətməyi tapşırır.
Məsələn: Sabir və Əli sərhəddə görüşərkən "sarıqulaq" sözünün mənasını zarafatla izah etdiyi səhnə əsərin realist, gündəlik həyata bağlı təsvir üslubunu göstərir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Elçin Hüseynbəyli | Qəsd edilmiş gözəllik | Hekayə | Təbiətin siyasətə qurban verilməsi |
Hekayənin əsas məlumatları bir cədvəldə birləşdirilib.
| Personaj | Rolu |
|---|---|
| Sabir | Hadisələrin şahidi olan gənc çoban |
| Əli | Sabirin sərhədin o tayındakı dostu |
| Ağakişiyev | Kolxoz sədri, xalqın və təbiətin tərəfini tutan, sonda ağlayan faciəvi qəhrəman |
| Eminov | Birinci katib, "yuxarının" əmrini icra etdirən sərt məmur |
| Vahid Cəfərov | Rayonun baş həkimi, canlıların taleyini soruşan tək səs |
Əsərin əsas personajları və onların hadisələrdəki rolu.
- 11. Hadisələrin nəticəsinə diqqət et: Sədrin təklifi rədd edilir, buldozerlər meşəni məhv edir, əsər faciəvi sonluqla bitir.
- 22. Sədrin son sözünü təhlil et: Ağakişiyev qırılan ağaclara baxıb deyir ki, bu qəsdin qarşısını almaq mümkün olmadı — bu cümlə əsərin başlığının açarıdır.
- 33. Nəticəni ideya kimi formalaşdır: Deməli, təbiəti siyasətə qurban vermək fəlakətlə nəticələnir — bu, hekayənin əsas ideyasıdır.
Bəzi şagirdlər Sabiri (hadisələrin Azərbaycan tərəfindəki şahidi) Əli (sərhədin o tayındakı dostu) ilə qarışdırır. Rolları fərqlidir — Əli yalnız qısa bir səhnədə görünür.
Məftili şimala çəkmə əmrini sahədə adı çəkilməyən yüksək rütbəli zabit verir, birinci katib Eminov isə yalnız "yuxarının tapşırığını" rayon iclasında icra etdirir. Bu iki fərqli səhnəni qarışdırmaq olmaz.
Bu, fantastik ünsürlərə malik əfsanə deyil, realist hekayədir. Dərslik məhz bunu göstərmək üçün əsəri bir əfsanə ilə müqayisə etməyi tapşırır.
Qaydalar
- 1Əsərin müəllifi Elçin Hüseynbəylidir (1961); dərslik bu əsəri hekayə adlandırır.
- 2Hadisələr Araz sahilindəki Soltanlı, Əmirvarlı, Mahmudlu kəndlərində keçir.
- 3Tikanlı məftili (sərhəd xəttini) meşəyə doğru çəkmə əmrini sahədəki yüksək rütbəli zabit verir, birinci katib Eminov isə bunu rayon səviyyəsində icra etdirir.
- 4Kolxoz sədri Ağakişiyevin məftili pambıq sahəsinə doğru çəkmə təklifi kəskin rədd edilir.
- 5Əsər buldozerlərin meşəni məhv etməsi və silahlı soldatların kəndə tərəf dayanması ilə açıq, faciəvi sonluqla bitir.
- 6Dərslik hekayəni əfsanə ilə mövzu, iştirakçılar, hadisələr, təsvirlər və sonluq baxımından müqayisə etməyi öyrədir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir