Rahil Məmməd. İLİN QIZIL FƏSLİ
Rahil Məmmədin payız şeiri; təbiət şəxsləndirilir, son bənddə lirik mən ümidlə yazı gözləyir.
"İlin qızıl fəsli (ixtisarla)" şeiri Rahil Məmmədə (1951) məxsusdur; şeirdən əvvəl Firuz Mustafanın təqdimat sözü verilir, lakin bunu şeirin müəllifi kimi qəbul etmək səhvdir — həqiqi müəllif Rahil Məmməddir. Başlıqdakı "(ixtisarla)" qeydi göstərir ki, dərslikdəki mətn tam variantdan qısaldılıb. Şeir yeddi bənddən ibarətdir. İlk bənddə payız şəxsləndirilir: "Minib yel atını yaman tələsir / Qızılı donunu geyən bu payız." — özünə macəra gəzən bir surət kimi qapı-pəncərəni döyür. Sonrakı bəndlərdə meşələr yamyaşıl görkəmini itirir, ağacların zümrüd köynəyi solur, çiçəklərin ipək libası xəzələ qarışır; köçəri quşlar dəstə-dəstə uçub gedir, göylər onlara qucaq açır, qalan quşların da öz qayğısı olduğu bildirilir. Külək durna qatarını ləngidir, ətrafa qəmli avaz yayılır, üşüyən kollarda bülbüllər həsrətlə yazı gözləyir, bütün canlılar isti sığınacaq axtarır. Yalnız yeddinci, sonuncu bənddə lirik mən görünür — ürək bir anlıq boz çöllər xəyalına dalır. Bu quruluş — altı bənd üçüncü şəxs təsviri, sonuncu bənd isə lirik düşüncə — dərsin öyrətdiyi şəxsləndirmə üsulunu göstərir; dərslik bu əsəri R.Qusarçaylının "Payız" şeiri ilə beş meyar üzrə (payızın ilk addımları, mənzərələr, quşlar və heyvanlar aləmi, bəhrə, hisslər) müqayisə etməyi tapşırır.
Məsələn: şeir kədərli təsvirlərə baxmayaraq "Yaz gələr, yenə də bəzəyər yurdu." misrası ilə ümidlə bitir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Təqdimat sözünün müəllifi | Janr | Bənd sayı |
|---|---|---|---|
| Rahil Məmməd | Firuz Mustafa | Şeir | Yeddi |
Şeirin əsl müəllifi Rahil Məmməddir, Firuz Mustafa isə yalnız təqdimat sözünün müəllifidir.
| Bəndlər | Əsas məzmun |
|---|---|
| 1-3-cü bəndlər | Payız şəxsləndirilir; meşələr yamyaşıl görkəmini, ağaclar zümrüd köynəyini itirir |
| 4-6-cı bəndlər | Köçəri quşlar dəstə-dəstə uçur, qalan canlılar isti sığınacaq axtarır, qarşıda qış sınağı durur |
| 7-ci bənd | Lirik mən boz çöllər xəyalına dalır, lakin şeir ümidlə — yazın gələcəyi ilə — bitir |
Şeirin yeddi bəndi üç məzmun qrupuna bölünə bilər; yalnız sonuncu bənd lirik düşüncəyə keçir.
- 11. Fəsli fəaliyyət icra edən kimi oxu: Şeirdə payız at minib tələsən, qapı-pəncərəni döyən bir surət kimi göstərilir — bu, insan hərəkətlərinin təbiətə aid edilməsidir.
- 22. Digər şəxsləndirmə nümunələrini tap: Göylərin köçən quşlara qucaq açması da eyni üsulla, təbiətin insan kimi hərəkət etdiyi şəkildə verilib.
- 33. Bəndin kimə aid olduğunu müəyyənləşdir: 1-6-cı bəndlərdə təbiət üçüncü şəxsdə təsvir olunur, yalnız 7-ci bənddə lirik mən görünür.
Firuz Mustafa təqdimat sözünün müəllifidir, şeirin özünün yox — şeirin əsl müəllifi Rahil Məmməddir.
Yalnız 7-ci bənddə lirik mən danışır; 1-6-cı bəndlər üçüncü şəxs təsviridir, bunu bütün şeirin danışıcısı kimi ümumiləşdirmək səhvdir.
Şeirin son misrası ümidlə bitir — yazın gəlib yurdu yenidən bəzəyəcəyi bildirilir, bu, pessimist sonluq deyil.
Qaydalar
- 1"İlin qızıl fəsli" şeirinin müəllifi Rahil Məmməddir (1951); təqdimat sözünü isə Firuz Mustafa yazıb.
- 2Şeir yeddi bənddən ibarətdir və başlıqda ixtisar edildiyi qeyd olunur.
- 31-6-cı bəndlərdə payız, meşələr, quşlar üçüncü şəxsdə şəxsləndirilərək təsvir olunur.
- 4Yalnız 7-ci, sonuncu bənddə lirik mən görünür və şeir ümidlə bitir.
- 5Bu şeiri R.Qusarçaylının Payız şeiri ilə qarışdırmaq olmaz — hər ikisi payız mövzusundadır, lakin fərqli mətnlərdir.
- 6Dərslik bu iki mətni beş meyar üzrə (payızın ilk addımları, mənzərələr, quşlar/heyvanlar, bəhrə, hisslər) müqayisə etməyi tapşırır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir