Ramiz Qusarçaylı. PAYIZ
Ramiz Qusarçaylının Payız şeiri (ixtisarla) təbiətin payız fəslindəki dəyişikliyini bənd-bənd təsvir edir.
«Payız» şeiri Ramiz Qusarçaylıya (1958) məxsusdur və dərslikdə «Ədəbiyyat 6»nın 6-cı fəslində — Təbiətin gözəlliyi, təbiətə qayğı bölməsində yerləşir; şeirdən əvvəl verilən qısa təqdimat sözünün müəllifi isə Söhrab Tahirdir, o, əsərin yox, sadəcə şairin yaradıcılığını təqdim edən şəxsdir. Başlıqdakı (ixtisarla) qeydinə görə bu, şeirin tam mətni deyil, ixtisar olunmuş variantıdır. Əsər 7 bənddən ibarətdir və insan surəti olmadan, yalnız təbiət elementləri üzərində qurulub: yarpaqların budaqdan qopub payızın qədəmlərinə səpilməsi, yayın qızmarının çəkilib durna qatarının qərib-qərib ötüb-getməsi, boş quş yuvalarının payız yelində uçması, quşların kövrək səsi və ağacdələnin nağarası, şimşəkdən diksinən ayıların mağaralarını bərkitməsi, yağışın qayaları döyəcləməsi, yamacın yaşıl kiliminin sökülməsi, talada sarı ot tayalarının çadır kimi düzülməsi, dağların dumana bürünməsi, buludların toqquşması və bağların bayram xonçasına bənzədilməsi ardıcıllıqla təsvir olunur. Şeirin sonunda payız aləmi öz ahənginə kökləyərək sarala-sarala yeriyir və yaşıllığı sarı rəngə büküb üzü qışa doğru sürükləyir. Dərslik (s. 133) əsərin ideyası ilə bağlı üç fikir təklif edir və şagirddən onlardan birini seçib mətnlə əsaslandırmasını istəyir, buna görə bu mövzuda tək doğru cavab yoxdur — açıq müzakirə saxlanılır.
Məsələn: «Səpilir payızın qədəmlərinə.» misrası yarpaqların budaqdan qopub yerə tökülməsini, payızın gəlişini konkret təbiət mənzərəsi ilə göstərir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Ramiz Qusarçaylı | Payız (ixtisarla) | şeir | təbiətin payız fəslində keçirdiyi dəyişiklik |
Əsərin əsas məlumatları bir baxışda.
| Bənd | Təsvir olunan mənzərə |
|---|---|
| 1 | Yarpaqların budaqdan qopub payızın qədəmlərinə səpilməsi |
| 2 | Yayın qızmarının çəkilməsi, durna qatarının qərib-qərib ötüb-getməsi |
| 3 | Boş quş yuvalarının payız yelində lələk-lələk uçması |
| 4 | Quşların kövrək səsi, ağacdələnin nağarası, şimşəkdən diksinən ayıların mağaralarını bərkitməsi |
| 5 | Yağışın qayaları döyəcləməsi, yamacın yaşıl kiliminin sökülməsi, talada sarı ot tayalarının çadır kimi düzülməsi |
| 6 | Dağların dumana bürünməsi, buludların toqquşması, bağların bayram xonçasına bənzədilməsi, narın qıpqırmızı, göyəmin gömgöy olması |
| 7 | Payızın aləmi öz ahənginə kökləyib sarala-sarala yeriməsi, yaşıllığı sarı rəngə büküb üzü qışa doğru aparması |
Şeirin 7 bəndindəki mənzərələr ardıcıllıqla dəyişir.
- 11. Mətndəki mənzərələri sadala: Şeirdə hansı fəsil hadisələrinin (yarpaq tökülməsi, quşların köçü, yağış, dağların dumanlanması) təsvir olunduğunu müəyyən et.
- 22. Dərslikdəki üç fikri xatırla: Kitab (s. 133) payızın gözəlliyinə heyranlıq, təbiətdəki dəyişikliyə diqqət və insanların payıza münasibəti kimi üç fikir təklif edir.
- 33. Öz seçimini mətnlə əsaslandır: Seçdiyin fikri şeirdəki konkret bir mənzərə ilə dəstəklə, məsələn, quşların köçü təbiətdəki dəyişikliyə diqqətin sübutu ola bilər.
Bəzi şagirdlər 'Payız'ın müəllifini Söhrab Tahir zənn edir. Bu, tipik səhvdir — Söhrab Tahir yalnız şeirdən əvvəl təqdimat sözü yazıb, əsl müəllif Ramiz Qusarçaylıdır.
'Payız'ı Rahil Məmmədin 'İlin qızıl fəsli' şeiri ilə qarışdırma: 'Payız' 3-cü şəxsdə təsviri şeirdir, 'İlin qızıl fəsli' isə son bənddə 1-ci şəxsə keçib payızı 'yel atını minən' obrazında verir.
Başlıqdakı '(ixtisarla)' qeydini unutma — dərslikdə verilən mətn şeirin tam variantı deyil, ixtisar olunmuş hissəsidir.
Qaydalar
- 1«Payız» şeirinin müəllifi Ramiz Qusarçaylıdır (1958); şeirdən əvvəlki təqdimat sözü Söhrab Tahirə aiddir.
- 2Şeir «Ədəbiyyat 6» dərsliyinin 6-cı fəslində — Təbiətin gözəlliyi, təbiətə qayğı bölməsində yerləşir.
- 3Şeir 7 bənddən ibarətdir və başlıqdakı (ixtisarla) qeydinə görə tam mətn deyil.
- 4Şeirdə insan surəti yoxdur, təsvir yalnız təbiət elementləri üzərində qurulub.
- 5Dərslik əsərin ideyası üçün üç fikir təklif edir, lakin bunlardan heç birini yeganə doğru cavab kimi vermir.
- 6Şeirin son bəndində payız aləmi öz ahənginə kökləyərək sarala-sarala yeriyir və yaşıllığı sarı rəngə büküb qışa doğru aparır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir