lit6-5.4· Fəsil 5: Mənəvi dəyərlər, yaşayan hikmətlər· ~13 dəq

Mahirə Nağıqızı. ANA DİLİM

Mahirə Nağıqızının beş bəndlik şeirində ana dilinin qədimliyi, yaradıcı gücü və millət qurucu rolu tərənnüm olunur.

Mahirə Nağıqızının (1960) «ANA DİLİM» şeiri dərslikdə «(ixtisarla)» qeydi ilə, seçilmiş beş bənd halında verilib; epiqrafdakı bioqrafik qeydin müəllifi Mahirə Nağıqızının özü yox, ədəbiyyatşünas İsa Həbibbəylidir. Şeir lirik janrdadır, ənənəvi personajı yoxdur — şair birbaşa ana dilinə müraciət edir, onu şəxsləndirərək “sən” deyə xitab edir; bu üsul apostrofa adlanır. Hər bənd eyni rəfrainlə bitir, ancaq rəfraindən əvvəlki misra hər dəfə dəyişir. Birinci bənddə ana dilinin tarixi dünyanın yaşı qədər qədim olduğu bəyan edilir. İkinci bənddə dilin kökləri qədim Qıpçaq və Oğuz elləri ilə bağlanır, dillə birgə qaramatın (kədərin) atıldığı bildirilir. Üçüncü bənddə dilin yurd-ev qurduğu, xalqı laylalarla böyütdüyü və sərhədə keşik çəkdiyi deyilir. Dördüncü bənddə Nizami, Nəsimi və Füzulinin adı çəkilir — onların hikməti, qüdrəti və fitrəti ana dilinin yaratdığı sayılır. Beşinci bənddə gələcəyə baxış var: dilin qanunları düşmənə qarşı ox olacaq, yad təsirlər əriyib yox olacaq, ana dilinə həsr olunan əsərlər çoxalacaq. Şeirin əsas ideyası ana dilinin qədimliyini, yaradıcı gücünü, millət qurucu rolunu və dədə-baba əmanəti kimi qorunmalı olduğunu tərənnüm etməkdir.

📌Nümunə

Məsələn: dördüncü bənddəki «Nizaminin hikmətini sən yaratdın,» misrası ana dilinin böyük klassikləri yetişdirdiyini göstərən konkret nümunədir.

Əsas terminlər

Apostrofa — Cansız və ya iştirak etməyən bir varlığa birbaşa müraciət və xitab bədii üsulu; bu şeirdə şair ana dilini şəxsləndirib "sən" deyə çağırır.
Şəxsləndirmə — Cansız bir varlığın canlı, insan kimi təsvir edilməsi; şeirdə ana dili "havalandın", "yaratdın" kimi feillərlə insan kimi göstərilir.
Rəfrain — Şeirin hər bəndinin sonunda təkrarlanan misra və ya misralar; bu şeirdə hər bənd eyni rəfrainlə bitir, lakin ondan əvvəlki misra dəyişir.
Epiqraf — Əsərdən əvvəl verilən, müəllif haqqında qısa bioqrafik qeyd; bu şeirin epiqrafının müəllifi İsa Həbibbəylidir.
"(ixtisarla)" — Dərslikdə əsərin tam mətn deyil, seçilmiş hissəsinin verildiyini bildirən qeyd; bu şeirdən yalnız beş bənd seçilib.
Fasilə şərti işarələri — İfadəli oxu zamanı fasilələri göstərən "|" (qısa fasilə) və "||" (bənd sonu fasiləsi) işarələri; s.103-də bu şeirə tətbiq olunur.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Mahirə Nağıqızı (1960)ANA DİLİMŞeir ("(ixtisarla)", beş bənd)Ana dilinin qədimliyi və gücü

Şeirin əsas məlumatları dərslikdəki təqdimata əsasən.

Bəndlərin əsas fikri
BəndƏsas fikir
I bəndAna dilinin tarixi dünyanın yaşı qədər qədimdir.
II bəndDilin kökləri qədim Qıpçaq və Oğuz elləri ilə bağlıdır.
III bəndDil yurd-ev yaradıb, xalqı böyüdüb, sərhədə keşik çəkib.
IV bəndDil Nizamini, Nəsimini, Füzulini yetişdirib.
V bəndDil gələcəkdə yad təsirlərə qarşı dayanacaq.

Hər bənd eyni rəfrainlə bitir, ondan əvvəlki misra isə hər dəfə dəyişir.

✎Şeirin ideyasını necə tapmaq olar?
  1. 11. Rəfraini oxu: Hər bənddə təkrarlanan "ana dilim" xitabına diqqət et — bu, əsərin əsas mövzusunu göstərir.
  2. 22. Hər bəndin əsas fikrini müəyyənləşdir: I bənddə qədimlik, II bənddə köklər, III bənddə yurd qurma, IV bənddə klassiklər, V bənddə gələcək vurğulanır.
  3. 33. Ümumi ideyanı formalaşdır: Bəndləri birləşdirərək ana dilinin qədimliyi, yaradıcı gücü və millət qurucu rolu haqqında ümumi ideya çıxarılır.
🚫Rəfrainin bütünlüklə eyni olduğunu düşünmək

Şagirdlər çox vaxt hər bəndin tamamilə eyni misra ilə bitdiyini düşünür. Əslində yalnız «Dədəm-babam amanatı, ana dilim!» hissəsi təkrarlanır, ondan əvvəlki misra ("bitməz qatı", "atdım qaramatı", "el-elatı", "söz büsatı", "övlad hesabatı") hər bənddə fərqlidir.

💡Epiqrafın müəllifi kimdir?

Epiqrafın altındakı imza Mahirə Nağıqızının deyil, ədəbiyyatşünas İsa Həbibbəylinin sözüdür — bunu qarışdırmaq olmaz.

⚠️Şeir "(ixtisarla)" verilib

Dərslikdəki beş bənd əsərin tam mətni deyil, seçilmiş hissəsidir; bunu şeirin bütövü kimi qəbul etmək səhvdir.

Qaydalar

  1. 1«ANA DİLİM» şeirinin müəllifi Mahirə Nağıqızıdır (1960).
  2. 2Şeir dərslikdə «(ixtisarla)» qeydi ilə, beş bənd halında verilib — bu, əsərin tam mətni deyil.
  3. 3Epiqrafdakı bioqrafik qeydin müəllifi İsa Həbibbəylidir, Mahirə Nağıqızının öz sözü deyil.
  4. 4Hər bənd eyni rəfrainlə bitir, ancaq rəfraindən əvvəlki misra hər dəfə dəyişir.
  5. 5Dördüncü bənddə yalnız Nizami, Nəsimi və Füzulinin adı çəkilir, başqa şair adı yoxdur.
  6. 6Beşinci bənddə «Azərbaycan» və «Heydər baba» əsərlərinin adı çəkilir — bunlar ana dilinə həsr olunan başqa məşhur poemalardır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq