lit8-6.6· AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATINDA MAARİFÇİ REALİZM DÖVRÜ· ~12 dəq

Seyid Əzim Şirvani «Qafqaz müsəlmanlarına xitab»

Seyid Əzim Şirvaninin Qafqaz müsəlmanlarına ünvanladığı, maarifçilik ideyalarını əks etdirən məktub-şeirini öyrənirsiniz.

Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) Azərbaycanda maarifçilik hərəkatının görkəmli nümayəndələrindən biri olmuşdur. Onun «Qafqaz müsəlmanlarına xitab» adlı şeiri Qafqaz müsəlman icmasına ünvanlanmış bir müraciətdir və (ixtisarla) verilmişdir. Şair bu əsəri «Əkinçi» qəzetinin redaktoru Həsənbəy Zərdabiyə yazdığı müraciətdə öz məktubu adlandırmış, onun çap olunmasını və xalq arasında yayılmasını xahiş etmişdir. Şeirdə şair xalqının geridə qalmasından acı-acı söz açır və bunun əsas səbəbini bilməzlikdə görür: nadanlıq bir bəlaya, elm isə onun dərmanına bənzədilir, xəstə adam necə təbib axtarırsa, xalq da elmə möhtacdır. Şair, sözləri yalan olan seyyid, axund, dərviş, mərsiyəxan və hoqqabazları kəskin tənqid edir, çünki onların məqsədi xalqı soymaqdır. Əsər əruz vəzninin ahəngcə oynaq, yüngül xəfif bəhrində yazılmışdır. Xəfif sözü yüngül, zərif, mülayim mənasını bildirir. Ədəbiyyatşünas Feyzulla Qasımzadə şeirin «Əkinçi»də nəşr olunduğunu və şairin geriliyin səbəbini tüfeylilərdə gördüyünü yazır.

📌Nümunə

Məsələn: şair «Bir bəladır bu dərdi-nadani, Ki, onun elm olubdu dərmani» misralarında nadanlığı xəstəliyə, elmi isə onun əlacına bənzədir.

Əsas terminlər

Xəfif bəhr — Əruz vəzninin ahəngcə oynaq, yüngül bəhri; bu bəhrdə yazılan şeirlər öz oynaqlığı ilə seçilir.
Maarifçilik hərəkatı — XIX əsrin II yarısından sonra Azərbaycanda qüvvətlənən, xalqın maariflənməsini və tərəqqisini istəyən hərəkat.
Tüfeylilər — Feyzulla Qasımzadəyə görə, şairin geriliyin səbəbini gördüyü kəslər.
Dərdi-nadanlıq — Şeirdə xalqın bəlası kimi göstərilən, dərmanı elm olan nadanlıq.
Məktub-şeir — Şairin Həsənbəy Zərdabiyə ünvanladığı müraciətdə öz məktubu adlandırdığı şeir.
Şeirdə adı çəkilən qruplar və sayları
QrupMiqdarı
seyyid, axund, tələbəəlli min
dərviş, mərsiyəxanəlli
suxtə, sailəlli min
hoqqabazi-naqabiləlli min
✎Xəstəlik-dərman metaforası
  1. 1Bəla: Şeirdə nadanlıq bir bəlaya bənzədilir: «Bir bəladır bu dərdi-nadani».
  2. 2Oxşatma: Xalq, təbib axtaran xəstə adama bənzədilir: «Bir kişi yatsa, naxoş olsa, əgər, Axtarır bir təbibi-danadil».
  3. 3Dərman: Bəlanın dərmanı kimi elm göstərilir: «Ki, onun elm olubdu dərmani».
💡Qeyd

Şeirin adının yanındakı (ixtisarla) qeydi, əsərin qısaldılmış şəkildə verildiyini bildirir.

⚠️Diqqət

Əsər şeir şəklində olsa da, müəllifi onu Həsənbəy Zərdabiyə ünvanladığı məktubda öz məktubu adlandırmışdır.

Qaydalar

  1. 1Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) Azərbaycanda maarifçilik hərəkatının görkəmli nümayəndələrindən biri olmuşdur.
  2. 2Şair «Qafqaz müsəlmanlarına xitab» şeirini Həsənbəy Zərdabiyə yazdığı müraciətdə öz məktubu adlandırmışdır.
  3. 3Şeir əruz vəzninin xəfif bəhrində yazılmışdır; xəfif sözü yüngül, zərif, mülayim deməkdir.
  4. 4Şair xalqın geriliyinin əsas səbəbini bilməzlikdə görür və elmi bu dərdin dərmanı sayır.
  5. 5Şair sözləri yalan olan seyyid, axund, dərviş, mərsiyəxan və hoqqabazları tənqid edir.
  6. 6Ədəbiyyatşünas Feyzulla Qasımzadə şeirin «Əkinçi»də nəşr olunduğunu qeyd edir.

Məşq

6 asan · 6 orta · 6 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq