Qasım bəy Zakir «Durnalar» (qoşma)
Vətən həsrəti, lirik təsvir.
Qasım bəy Zakir (1784–1857) XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsidir; o, həm lirik şair, həm də qüdrətli satirik kimi tanınır. Zakirin «Durnalar» qoşması vətən həsrəti mövzusunda yazılmış ən dərin lirik əsərlərdən biridir. Qoşma heca vəzninin 11 hecalı formasında qurulur: iki misralı bənddən (beytdən) ibarət deyil, dörd misralı bəndlər silsiləsindən ibarətdir, son bənd şairin təxəllüsünü özündə saxlayır. Durna quşu bu əsərdə sadə bir quş olmaqdan çox — həsrətin, ayrılığın və Vətənə qovuşmaq arzusunun simvoluna çevrilir. Şair durnaları Vətənə xəbərçi kimi müraciət edir, onların pərvazı lirik duyğuların ifadəsi üçün vasitəyə çevrilir. «Durnalar» qoşması Zakirin dövründəki ictimai-siyasi basqıları — Çar Rusiyasının Azərbaycana hakim kəsildiyi mərhələni — fonunda oxunanda həsrətin daha dərin mənası aşkara çıxır.
Məsələn: «Durnalar» qoşmasında durna obrazı vətənə həsrətin canlı simvolu kimi işlənir — şair durnaları Vətənə aparan elçi kimi çağırır.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Məlumat |
|---|---|
| Müəllif | Qasım bəy Zakir (1784–1857) |
| Dövr | Yeni dövr Azərbaycan ədəbiyyatı, XIX əsr |
| Janr | Qoşma |
| Vəzn | Heca vəzni |
| Mövzu | Vətən həsrəti və ayrılıq |
| Əsas obraz | Durna — həsrətin simvolu |
| Obraz / cəhət | Mənası |
|---|---|
| Real quş | Köçəri quş, uzaq məsafə uçaraq Vətənə gedə bilir |
| Simvolik məna | Həsrətin və ayrılığın canlı simvolu |
| Vəzifə daşıyıcısı | Vətənə xəbər aparan elçi kimi çağırılır |
- 1Lirik mən: Vətəndən ayrı düşmüş şair (lirik mən) ayrılığın ağrısını yaşayır.
- 2Vasitə: Durnalara müraciət edir, çünki onlar uzaq məsafə uçaraq Vətənə gedə bilir.
- 3Nəticə: Həsrətin Vətənə çatdırılması istəyi baş motiv kimi irəli çəkilir — bu, həsrət lirikasıdır.
- 1Birinci qat: Durna real quş kimi — köçəri, uzağa uçan quş kimi təsvir olunur.
- 2İkinci qat: Durna ayrılığın və həsrətin simvoluna çevrilir.
- 3Üçüncü qat: Durna Vətənə xəbər aparan elçi kimi verilir — bununla üçqatlı məna yaranır.
«Durnalar»ı Molla Pənah Vaqifə aid etmək səhvdir. Vaqif XVIII əsr şairidir; «Durnalar» XIX əsr şairi Qasım bəy Zakirə məxsusdur.
Qoşmanı əruz vəznli sanmaq səhvdir. Qoşma heca vəzni ilə yazılır; əruz vəzni isə qəzəl, qəsidə üçündür.
Durnanı zəfərin, sərvətin və ya bolluğun simvolu saymaq yanlışdır. Bu əsərdə durna məhz vətən həsrətinin simvoludur.
Zakir həm lirik şair, həm satirikdir; bu, onun geniş yaradıcılıq diapazonunu göstərir. «Durnalar» isə onun lirik yaradıcılığının incisidir.
Qaydalar
- 1Qasım bəy Zakir (1784–1857) XIX əsr Azərbaycan şairi olub; həm lirik şair, həm də satirik kimi tanınır.
- 2«Durnalar» qoşması Vətən həsrəti və ayrılıq mövzusunda yazılmışdır; durna quşu həsrətin simvoludur.
- 3«Durnalar» janr etibarilə qoşmadır — heca vəzni ilə yazılmış Azərbaycan şeir forması.
- 4Əsərdə durna obrazı vətənə xəbərçi, həsrətin canlı ifadəçisi kimi işlənir.
- 5Zakir satirik əsərləri ilə də məşhurdur, lakin «Durnalar» onun lirik yaradıcılığının incisidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir