İnsanda tənəffüs sistemi
Havaaparıcı yolların (burun boşluğu, qırtlaq, traxeya, bronxlar) və ağciyərin (alveol, plevra) quruluşu.
İnsanın tənəffüs sistemi iki əsas hissədən — havaaparıcı yollardan və ağciyərlərdən — ibarətdir. Havaaparıcı yollara burun boşluğu, burun-udlaq, qırtlaq, nəfəs borusu (traxeya) və bronxlar daxildir; hava burun-udlaqdan udlağa, oradan isə qırtlağa keçir. Burun boşluğunun qıvrım formalı, selik ifraz edən vəzilər, kirpiklər və qan damarları ilə zəngin divarı daxil olan havanı mikrob və toz hissəciklərindən təmizləyir, isindirir və nəmləndirir, divarda həmçinin qoxu reseptorları yerləşir. Qırtlaqda olan qırtlaq qapağı udulan qidanın traxeyaya düşməsinin qarşısını alır, qırtlaqdakı səs telləri isə titrəyərək səs yaradır. Traxeya "C" formalı yarımdairəvi qığırdaq halqalardan ibarətdir, qida borusuna bitişik hissəsi elastiki birləşdirici toxumadandır və ağciyərlərə doğru sağ-sol bronxlara ayrılır. Bronxlar ağciyər daxilində bronxiollara şaxələnir, bunların genişlənmiş uc hissəsi alveolları əmələ gətirir; ağciyərlər bronxiollardan, alveollardan və qan damarlarından ibarətdir və xaricdən plevra pərdəsi ilə örtülüdür. Döş boşluğunun daxili səthini də plevra örtür, iki pərdə arasındakı boşluqda hava olmayan plevra mayesi vardır.
Məsələn: udulan qida qırtlaqdan keçərkən qırtlaq qapağı sayəsində traxeyaya düşmür və hava yolu qorunur.
Əsas terminlər
| Struktur | Quruluş | Funksiya |
|---|---|---|
| Burun boşluğu | Qıvrım divar, selik vəziləri, kirpiklər, qan damarları | Havanı təmizləyir, isindirir, nəmləndirir; qoxu reseptorları var |
| Qırtlaq | Bir neçə qığırdaqdan təşkil olunub, qapaq və səs telləri var | Qapaq qidanın traxeyaya düşməsinin qarşısını alır; səs telləri titrəyərək səs yaradır |
| Traxeya | "C" formalı yarımdairəvi qığırdaq halqalar | Havanı bronxlara ötürür |
| Bronx | Qığırdaq halqalardan ibarətdir | Ağciyər daxilində bronxiollara şaxələnir |
Hava burundan alveollara qədər bu strukturlardan ardıcıllıqla keçir.
| Struktur | Tərkib/quruluş |
|---|---|
| Ağciyər | Bronxiollardan, alveollardan və qan damarlarından ibarətdir, xaricdən plevra ilə örtülüdür |
| Plevra | İki pərdədən ibarətdir: biri ağciyəri, biri döş boşluğunun daxili səthini örtür |
| Plevra boşluğu | İki pərdə arasındadır, hava yoxdur, plevra mayesi var |
| Alveol | Bronxiolların genişlənmiş uc hissəsidir |
Ağciyər üç struktur elementdən ibarətdir və xaricdən plevra ilə örtülüdür.
- 1Burundan başla: Hava burun boşluğuna daxil olur, burada mikroblardan təmizlənir, isinir və nəmlənir.
- 2Udlağa doğru: Hava burun-udlaqdan udlağa keçir.
- 3Qırtlağa çat: Udlaqdan hava qırtlağa keçir; qırtlaq qapağı qidanın bura düşməsinin qarşısını alır.
- 4Traxeya və bronxlar: Qırtlaqdan sonra hava traxeyaya, oradan sağ və sol bronxlara keçir.
- 5Bronxiol və alveol: Bronxlar ağciyər daxilində bronxiollara şaxələnir, bronxiolların genişlənmiş ucu alveolları əmələ gətirir — hava son olaraq buraya çatır.
- 1Vəziyyəti oxu: Xəstədə döş qəfəsinin sol nahiyəsində pnevmotoraks olub, yəni plevra boşluğuna hava dolub.
- 2Sol ağciyərə təsiri: Plevra boşluğuna dolan hava sol ağciyəri büzüşdürür, ağciyər funksiyasını normal icra edə bilmir.
- 3Sağ ağciyərə təsiri: Sağ ağciyər zədələnmədiyi üçün normal nəfəs almağa davam edir.
- 4Nəticə: Pnevmotoraks ağciyərin bir hissəsinin və ya tamamının funksiyasını icra edə bilməməsinə səbəb ola bilər.
Traxeya bronxlara, bronxlar isə bronxiollara şaxələnir — sıranı tərsinə salıb 'traxeya→bronxiol→bronx' yazmayın.
Qırtlaq qapağı qidanın traxeyaya düşməsinin qarşısını alır, səs telləri isə titrəyərək səs yaradır — bu iki funksiyanı qarışdırmayın.
Plevra boşluğunda normalda hava yoxdur, yalnız plevra mayesi var — pnevmotoraks məhz bu boşluğa hava dolmasıdır.
Alveollar bronxiolların genişlənmiş uc hissəsidir, ağciyərdən ayrı bir orqan deyil.
Qaydalar
- 1Tənəffüs sistemi havaaparıcı yollardan (burun boşluğu, burun-udlaq, qırtlaq, nəfəs borusu — traxeya, bronxlar) və ağciyərlərdən ibarətdir.
- 2Burun boşluğunun divarı selik ifraz edən vəzilər, kirpiklər və qan damarları ilə zəngindir; daxil olan hava burada təmizlənir, isinir və nəmlənir, divarda qoxu reseptorları da var.
- 3Qırtlaqda olan qırtlaq qapağı udulan qidanın traxeyaya düşməsinin qarşısını alır; qırtlaqdakı səs telləri titrəyərək səs yaradır.
- 4Traxeya "C" formalı yarımdairəvi qığırdaq halqalardan ibarətdir; qida borusuna bitişik hissəsi elastiki birləşdirici toxumadandır.
- 5Nəfəs borusu ağciyərlərə doğru sağ və sol bronxlara ayrılır; bronxlar ağciyər daxilində bronxiollara şaxələnir, bronxiolların genişlənmiş uc hissəsi alveolları əmələ gətirir.
- 6Ağciyərlər bronxiollardan, alveollardan və qan damarlarından ibarətdir və xaricdən plevra pərdəsi ilə örtülüdür.
- 7Döş boşluğunun daxili səthini də plevra örtür; iki plevra pərdəsi arasındakı boşluqda hava olmayan plevra mayesi vardır.
- 8Hava burun boşluğundan burun-udlağa, sonra udlağa, oradan isə qırtlağa keçir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir