phys7-4.10· 4. Təzyiq· ~13 dəq

Cisimlərin üzmə şərtləri

ρcρm\rho_c \lesseqgtr \rho_m, gəmilər, aerostatlar.

Cisimlərin mayedə üzmə şərtləri cismin sıxlığı (ρc\rho_c) ilə mayenin sıxlığının (ρm\rho_m) müqayisəsinə əsaslanır. Üç əsas hal mövcuddur: 1. Əgər ρc<ρm\rho_c < \rho_m olarsa, cisim mayenin səthində üzür, çünki Arximed qüvvəsi cismin ağırlığına bərabər olana qədər cisim mayeyə batır. 2. ρc=ρm\rho_c = \rho_m olduqda, cisim mayenin daxilində asılı vəziyyətdə qalır, yəni tam batmış halda tarazlıqdadır. 3. ρc>ρm\rho_c > \rho_m olduqda isə cisim tamamilə batır, çünki ağırlıq qüvvəsi Arximed qüvvəsindən böyükdür. Gəmilər polad kimi ağır materiallardan hazırlansa da, içiboş quruluşa malik olduqları üçün orta sıxlıqları suyun sıxlığından (təxminən 1000 kq/m31000\ \text{kq/m}^3) kiçik olur və buna görə də üzürlər. Gəminin suya batma dərinliyini tənzimləmək üçün su xətti (vaterliniya) göstəricisindən istifadə edilir. Yüklənmə zamanı bu xətt suyun səviyyəsindən aşağı düşməməlidir. Hava şarları (aerostatlar) isə helium kimi sıxlığı havanın sıxlığından kiçik olan qazla doldurulduqda qalxır. İsti hava balonlarında hava qızdırıldıqda genişlənir, sıxlığı azalır və balon yuxarı qalxır.

📌Nümunə

Məsələn: taxta parçası (ρ500 kq/m3\rho \approx 500\ \text{kq/m}^3) suda üzür, dəmir mismar (ρ7800 kq/m3\rho \approx 7800\ \text{kq/m}^3) isə batır.

Qaydalar

  1. 1Cismin sıxlığı mayenin sıxlığından kiçik olarsa, cisim üzür.
  2. 2Cismin sıxlığı mayenin sıxlığına bərabər olarsa, cisim mayedə asılı qalır.
  3. 3Cismin sıxlığı mayenin sıxlığından böyük olarsa, cisim batır.
  4. 4Gəminin orta sıxlığı suyun sıxlığından kiçik olduğu üçün gəmi üzür.
  5. 5Hava şarlarında istifadə olunan qazın sıxlığı havanın sıxlığından kiçik olmalıdır.
  6. 6Su xətti gəminin təhlükəsiz yüklənmə səviyyəsini göstərir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir