phys7-2.9· 2. Qüvvə· ~13 dəq

Sürtünmə qüvvəsi

Statik və kinetik sürtünmə, təbiətdə rolu.

Sürtünmə qüvvəsi iki cismin təmas səthləri arasında yaranır və hərəkətə qarşı yönəlir. Sükunət sürtünməsi (statik sürtünmə) cismi hərəkətə gətirməyə çalışan qüvvəyə bərabər olub, onun hərəkətə başlamasına mane olur; onun maksimal qiyməti Fs.max=μsNF_{s.max} = \mu_s N düsturu ilə hesablanır. Kinetik sürtünmə (sürüşmə sürtünməsi) cisim hərəkət edərkən meydana çıxır və Fk=μkNF_k = \mu_k N ilə ifadə olunur (μ\mu – sürtünmə əmsalı, NN – dayaq reaksiya qüvvəsi). Sürtünmə əmsalı təmas səthlərinin növündən asılıdır, səthlərin sahəsindən isə asılı deyil. Sürtünmənin faydalı tərəfləri: yerimək, nəqliyyat vasitələrinin tormozlanması, əşyaların əldən sürüşməməsi. Zərərli tərəfləri: mexanizmlərin yeyilməsi, enerji itkisi. Sürtünməni azaltmaq üçün yağlama, yastıqlar (podşipnik) və səthlərin cilalanması kimi üsullardan istifadə edilir.

Qaydalar

  1. 1Sürtünmə qüvvəsi təmasda olan səthlər arasında yaranır.
  2. 2Sükunət sürtünməsi cismi hərəkətə gətirməyə çalışan qüvvəyə bərabərdir (maksimuma çatana qədər).
  3. 3Kinetik sürtünmə qüvvəsi hərəkət zamanı təsir edir.
  4. 4Sürtünmə qüvvəsi F=μNF = \mu N düsturu ilə hesablanır.
  5. 5Sürtünmə əmsalı təmas səthlərinin materialından asılıdır, sahədən asılı deyil.
  6. 6Sürtünmə qüvvəsi həmişə hərəkət istiqamətinə əks yönəlir.
  7. 7Sürtünmə faydalı olduğu kimi, zərərli də ola bilər.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir