phys7-2.8· 2. Qüvvə· ~12 dəq

Çəki

Cismin dayağa/asmağa təsir qüvvəsi.

Çəki — cismin Yer tərəfindən cəzb olunması nəticəsində dayağa və ya asmağa göstərdiyi təsir qüvvəsidir. Çəki PP ilə işarə olunur, BS-də vahidi Nyutondur (N\text{N}). Çəki ilə kütlə fərqli anlayışlardır: kütlə cismin ətalət ölçüsüdür, sabit qalır; çəki isə qüvvədir və hərəkət vəziyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Sükunətdə olan və ya bərabərsürətli düzxətli hərəkət edən cisim üçün çəki ağırlıq qüvvəsinə bərabərdir: P=mgP = mg. Liftdə yuxarı təcillə hərəkət edərkən çəki artır: P=m(g+a)P = m(g + a). Aşağı təcillə hərəkət zamanı isə çəki azalır: P=m(ga)P = m(g - a). Əgər cisim sərbəst düşərsə (məsələn, liftin kəndiri qoparsa), onun çəkisi sıfır olur — çəkisizlik halı yaranır. Qeyd edək ki, tərəzi çəkini yox, kütləni ölçsə də, çəki qüvvəsinə əsasən işləyir.

📌Nümunə

Məsələn: 50 kq50\ \text{kq} kütləli uşağın sükunətdə çəkisi P=5010=500 NP = 50 \cdot 10 = 500\ \text{N} olur.

Qaydalar

  1. 1Çəki qüvvədir, vahidi Nyutondur (N\text{N}).
  2. 2Kütlə sabit, çəki hərəkət vəziyyətindən asılıdır.
  3. 3Sükunətdə və ya bərabərsürətli hərəkətdə P=mgP = mg.
  4. 4Yuxarı təcillə hərəkətdə P=m(g+a)P = m(g + a), çəki artır.
  5. 5Aşağı təcillə hərəkətdə P=m(ga)P = m(g - a), çəki azalır.
  6. 6Sərbəst düşmədə çəkisizlik yaranır (P=0P = 0).
  7. 7Çəki ilə kütləni qarışdırmaq olmaz: kütlə kq\text{kq}, çəki N\text{N} ilə ölçülür.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir