lit7-4.4· Fəsil 4: Uşaq aləmi, uşaq taleyi· ~13 dəq

Ənvər Məmmədxanlı — Qızıl qönçələr

Hekayə: Firuz baba ilə nəvəsi Sürəyyanın ağır güzəranı, uşaq əməyi faciəsi.

Ənvər Məmmədxanlının “Qızıl qönçələr” hekayəsi köhnə cəmiyyətdəki ədalətsizliyin uşaq taleyinə təsirini təsvir edir. Əsərdə Firuz baba və iflic ayaqlı nəvəsi Sürəyyanın rütubətli zirzəmidəki ağır həyatı əks olunub. Sürəyya xalça fabrikində “qızıl qönçələr” naxışı toxuyur, babası isə hamballıqla, yük daşıyaraq dolanışıq qazanır. Bir gün qar altında babasını gözləyərkən soyuqdan üşüyərək yıxılır, onu fabrikin qoca nəqqaşı tapır. Həkim kömək üçün gec olduğunu bildirir. Nəqqaş əzabkeş uşaqları “günəş gözləyən solğun qönçələr” adlandıraraq gələcəyə ümid bəslədiyini ifadə edir. Yazıçı ağır sosial faciəni işıqlandırsa da, əsərin sonunda gələcəyə nikbin münasibət hiss olunur.

📌Nümunə

Məsələn: nəqqaşın dediyi “solğun qönçələr” ifadəsi ilə müəllif uşaqların həm iztirablarını, həm də potensial çiçəklənmələrini simvollaşdırır.

Əsas terminlər

Hekayə — Qısa nəsr əsəri, adətən tək hadisə üzərində qurulur. «Qızıl qönçələr» bu janrda yazılmışdır.
Obraz — Bədii əsərdə yaradılan insan surəti. «Qızıl qönçələr»də əsas obrazlar Sürəyya və Firuz babadır.
Simvol — Konkret bir əşya və ya təsvirin arxasında gizlənən dərin məna. Hekayədə «qızıl qönçələr» naxışı uşaqların arzu və ümidlərini simvolizə edir.
Metafora — Bir anlayışın bənzətmə bağlayıcısı olmadan başqa bir anlayışla ifadə olunması. «...günəş gözləyən solğun qönçələr kimi göründülər» cümləsində isə «kimi» sözü olduğu üçün bu, metafora deyil, təşbehdir.
Mövzu — Əsərdə təsvir olunan həyat hadisələrinin əsas dairəsi. Bu hekayənin mövzusu uşaq taleyi və köhnə cəmiyyətin ədalətsizliyidir.
İdeya — Əsərin çatdırdığı əsas fikir. «Qızıl qönçələr»də ideya budur ki, köhnə cəmiyyətin ədalətsizliyi uşaq taleyini məhv edir.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Ənvər Məmmədxanlı«Qızıl qönçələr»HekayəUşaq taleyi və köhnə cəmiyyətin ədalətsizliyi

«Qızıl qönçələr» hekayəsinin əsas göstəriciləri.

Obrazlar
ObrazSəciyyəsi
Sürəyyaİflic ayaqlı qız, xalça fabrikində «qızıl qönçələr» naxışı toxuyur, qar altında babasını gözləyərkən üşüyüb yıxılır
Firuz babaSürəyyanın babası, qoca hambaldır, dolanışıq üçün yük daşıyır
Qoca nəqqaşFabrikdə çalışır, yıxılan Sürəyyanı tapır, əzabkeş uşaqları «solğun qönçələr» adlandırır
HəkimKömək üçün gecikdiklərini bildirir

Hekayənin əsas obrazları və səciyyəvi xüsusiyyətləri.

✎«Qızıl qönçələr» simvolunun mənası
  1. 1Naxış: Sürəyya xalça fabrikində «qızıl qönçələr» adlı naxış toxuyur.
  2. 2Simvolik məna: Bu naxış uşaqların arzu və ümidlərini əks etdirir.
  3. 3Ziddiyyət: Sürəyyanın özü isə rütubətli zirzəmidə ağır həyat yaşayır, bu, naxışın gözəlliyi ilə real vəziyyət arasında ziddiyyət yaradır.
✎Nəqqaşın sözlərindəki ideya
  1. 1Hadisə: Qar altında yıxılan Sürəyyanı qoca nəqqaş tapır, həkim köməyin gecikdiyini bildirir.
  2. 2İfadə: Nəqqaş əzabkeş uşaqları «günəş gözləyən solğun qönçələr» adlandırır.
  3. 3Nəticə: Bu ifadə uşaqların həm iztirablarını, həm də gələcəyə olan ümidini bildirərək əsərin ideyasını vurğulayır.
🚫Tez-tez səhv

«Qızıl qönçələr» əsərinin janrını roman və ya nağıl adlandırmayın — bu, qısa süjetli, real həyatı əks etdirən hekayədir.

⚠️Diqqət

Firuz baba ilə Sürəyyanı qarışdırmayın — naxışı toxuyan Sürəyyadır, dolanışıq üçün hamballıqla yük daşıyan isə Firuz babadır.

💡Qeyd

«Qızıl qönçələr» adı əsərin əsas mesajını əks etdirir — uşaqların işıqlı gələcəyə ümidini, lakin indiki acınacaqlı vəziyyətini göstərir.

Qaydalar

  1. 1Hər sualı diqqətlə oxuyun və əsərin məzmunu ilə bağlı düşünün.
  2. 2Personajların adlarını və xüsusiyyətlərini qarışdırmayın.
  3. 3Əsərin ideyasını dərk edərək suallara cavab verin.
  4. 4Səhv cavabları seçməmək üçün variantları müqayisə edin.
  5. 5Hekayənin janrını və müəllifi dəqiq xatırlayın.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq