chem7-1.9· I Bölmə: İlk kimyəvi anlayışlar· ~13 dəq

Kimyəvi formul. Maddə tərkibinin sabitliyi qanunu

Kimyəvi formul anlayışı, sabit tərkib qanunu.

Kimyəvi formul maddənin tərkibini kimyəvi element simvolları və indekslərin köməyi ilə ifadə edən yazılışdır. Hər bir formul həmin maddənin hansı elementlərdən ibarət olduğunu və hər elementin bir molekulda neçə atomunun olduğunu göstərir. Məsələn, \ceH2SO4\ce{H2SO4} formulu kükürd turşusunun tərkibində 2 hidrogen, 1 kükürd və 4 oksigen atomu olduğunu bildirir. İndeks 1 yazılmır, katsayı isə molekulların sayını göstərir; məsələn, \ce2H2O\ce{2H2O} iki su molekulu deməkdir. Kimyəvi formullar yazılarkən valentlik qaydalarına əməl olunur. Maddə tərkibinin sabitliyi qanunu (1799-cu ildə fransız kimyaçısı Jozef Lui Prust tərəfindən kəşf edilib) hər hansı kimyəvi təmiz birləşmənin, hansı üsulla alınmasından asılı olmayaraq, daimi keyfiyyət və kəmiyyət tərkibinə malik olduğunu müəyyən edir. Yəni, birləşməni meydana gətirən elementlərin kütlə nisbətləri həmişə sabitdir. Məsələn: su istər laboratoriyada alınsın, istərsə də okeandan götürülsün, onun tərkibində kütləcə həmişə təxminən 11,1% hidrogen, 88,9% oksigen olur. Bu qanun birləşmələri qarışıqlardan ayırmağa imkan verir, çünki qarışıqların tərkibi dəyişə bilər.

Qaydalar

  1. 1Kimyəvi formullar element simvollarından və indekslərdən ibarətdir; indekslər hər bir elementin bir molekuldakı atom sayını göstərir.
  2. 2İndeks 1 olduqda yazılmır; məsələn, \ceH2O\ce{H2O}-da oksigenin indeksi 1-dir, lakin yazılmır.
  3. 3Formulun qarşısındakı ədəd (katsayı) həmin molekuldan neçə ədəd olduğunu bildirir; məsələn, \ce3CO2\ce{3CO2} üç molekul karbon qazı deməkdir.
  4. 4Sabit tərkib qanununa görə, təmiz kimyəvi birləşmənin tərkibində olan elementlərin kütlə nisbəti həmişə sabitdir, alınma yerindən asılı olmayaraq.
  5. 5Bu qanun ancaq kimyəvi birləşmələrə aiddir; qarışıqların tərkibi dəyişə bilər, ona görə də qarışıqlar sabit tərkibə malik deyil.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir