Məməlilərin ekoloji qrupları
Quru, yeraltı, su, uçan məməlilər.
Məməlilər yaşayış mühitinə görə bir neçə ekoloji qrupa bölünür. Quru məməliləri (canavar, maral, fil, meymun) quruda sürətlə hərəkət etməyə uyğunlaşmış uzun və möhkəm ayaqlara malikdir. Yeraltı məməlilər (köstəbək) torpaqda qazma həyat tərzi keçirir: qabaq ayaqları kürəkvari formada olub torpağı asanlıqla qazmağa xidmət edir, gözləri reduksiyaya uğramışdır (işıqsız mühitdə görməyə ehtiyac olmadığı üçün kiçilmişdir). Su məməliləri (balina, delfin, morj, suitilər) su mühitinə tam uyğunlaşmışdır: bədən forması iyşəkillidir (suda sürtünməni azaldır), ətrafları üzgəcə çevrilmişdir. Yarım su məməliləri (qunduz, susamuru) həm suda, həm quruda yaşayır — ayaq barmaqları arasında üzmə pərdəsi vardır. Uçan məməlilər (yarasalar) aktiv uçuş qabiliyyətinə malik yeganə məməlilərdir: ön ətrafları qanada çevrilib, döş sümüyündə mil çıxıntısı var. Exolokasiya — səs dalğaları vasitəsilə qaranlıqda istiqamət təyinetmə — yarasalarda və delfinlərdə inkişaf etmişdir. Ümumi səhv: balinanı balıq hesab etmək (balina məməlidir, ağciyərlə nəfəs alır, balasını südlə bəsləyir).
Məsələn: köstəbəyin ön ayaqları kürək formasındadır və torpağı kənara atmağa uyğunlaşıb, gözləri isə dəri qatı altında gizlənərək reduksiyaya uğrayıb — bu, yeraltı həyat tərzinə tipik uyğunlaşmadır.
Əsas terminlər
| Ekoloji qrup | Nümayəndələr | Əsas uyğunlaşmalar |
|---|---|---|
| Quru məməliləri | Canavar, maral, fil, meymun | Uzun və möhkəm ayaqlar — sürətli hərəkət |
| Yeraltı məməlilər | Köstəbək | Kürəkvari qabaq ayaqlar, reduksiyaya uğramış gözlər |
| Su məməliləri | Balina, delfin, morj, suitilər | İyşəkilli bədən, ətraflar üzgəcə çevrilib, ağciyərlə nəfəsalma |
| Yarım su məməliləri | Qunduz, susamuru | Ayaq barmaqları arasında üzmə pərdəsi |
| Uçan məməlilər | Yarasalar | Ön ətraflar qanada çevrilib, döş sümüyündə mil çıxıntısı, exolokasiya |
Məməlilərin əsas ekoloji qrupları, onlara aid nümayəndələr və hər qrupun yaşayış mühitinə uyğunlaşma xüsusiyyətləri.
- 1Yaşayış mühiti: Köstəbək torpaq altında, işıqsız mühitdə yaşayır və qazma həyat tərzi keçirir.
- 2Qabaq ayaqların quruluşu: Qabaq ayaqları kürəkvari formadadır — bu forma torpağı asanlıqla qazmağa və kənara atmağa uyğunlaşmışdır.
- 3Gözlərin reduksiyası: İşıqsız mühitdə görməyə ehtiyac olmadığı üçün gözləri reduksiyaya uğramış, dəri qatı altında gizlənərək kiçilmişdir. Bu, yeraltı həyat tərzinə tipik uyğunlaşmadır.
- 4Nəticə: Köstəbək bütün quruluş xüsusiyyətləri ilə yeraltı mühitə tam uyğunlaşmış tipik bir məməlidir.
Balina suda yaşasa da, balıq deyil — məməlidir. Ağciyərlə nəfəs alır, balasını südlə bəsləyir və istiqanlıdır. Şagirdlər tez-tez səhv edərək balinanı balıq hesab edirlər.
Yarım su məməlilərini su məməlilərindən fərqləndir: yarım su məməliləri (qunduz, susamuru) həm suda, həm quruda yaşayır; su məməliləri (balina, delfin) isə yalnız su mühitində yaşayır və bədən quruluşu tamamilə su həyatına uyğunlaşıb.
Qaydalar
- 1Məməlilər yaşayış mühitinə görə quru, yeraltı, su, yarım su və uçan məməlilər olmaqla əsas ekoloji qruplara bölünür.
- 2Quru məməliləri (canavar, maral, fil, meymun) sürətli hərəkət üçün uzun, möhkəm ayaqlara malikdir.
- 3Yeraltı məməlilərdə (köstəbək) qabaq ayaqlar kürəkvari formadadır, gözlər reduksiyaya uğramışdır — işıqsız mühitdə görməyə ehtiyac yoxdur.
- 4Su məməlilərinin (balina, delfin) bədəni iyşəkillidir, ətrafları üzgəcə çevrilmişdir; onlar ağciyərlə nəfəs alır.
- 5Uçan məməlilərdə (yarasalar) ön ətraflar qanada çevrilmişdir; aktiv uçuş qabiliyyətinə malik yeganə məməli qrupudur.
- 6Exolokasiya səs dalğaları vasitəsilə qaranlıqda istiqamət təyin etmə qabiliyyətidir — yarasalarda və delfinlərdə inkişaf etmişdir.
- 7Yarım su məməliləri (qunduz, susamuru) həm suda, həm quruda yaşayır; ayaq barmaqları arasında üzmə pərdəsi vardır.
- 8Ümumi səhv: balinanı balıq hesab etmək — balina məməlidir, ağciyərlə nəfəs alır, balasını südlə bəsləyir, istiqanlıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir