Məməlilər sinfi
İt, inək, delfin ümumi quruluşu.
Məməlilər onurğalı heyvanlar arasında ən yüksək təşkilatlı sinifdir. Onların ən xarakterik əlaməti balalarını süd vəzilərində ifraz olunan südlə bəsləmələridir. Məməlilərin bədəni tüklə örtülüdür; tük örtüyü istiliyi saxlayır. Dəridə tükdən başqa piy, tər, süd və qoxu vəziləri yerləşir. Onlar istiqanlı heyvanlardır — bədən hərarətləri sabitdir. Ürəkləri 4 kameralıdır, arterial və venoz qan tam ayrılmışdır. Aorta qövsü sol tərəfdədir (quşlarda sağ). Ağciyərləri alveollu quruluşa malikdir, tənəffüsdə diafraqma iştirak edir. Dişləri differensialdır: kəsici, köpək, azı dişlərinə bölünür. Ağız boşluğunda ətli dodaqlar var — balanın süd əmməsini təmin edir. Skeleti tam sümükləşmişdir, əksəriyyətində 7 boyun fəqərəsi var (istisna: üçbarmaqlı ərincək). Beynin böyük yarımkürələri qabıqlıdır və yaxşı inkişaf edib. Əksər məməlilər canlı bala doğur, lakin ördəkburun və yexidna yumurta qoyur.
Məsələn: delfin suda yaşasa və balığa oxşasa da, ağciyərlə tənəffüs etdiyi, istiqanlı olduğu və balasını südlə bəslədiyi üçün məməlilər sinfinə aiddir.
Əsas terminlər
| Əlamət | İzahı |
|---|---|
| Süd vəziləri | Balalar süd vəzilərində ifraz olunan südlə bəslənir — bu, məməlilərin ən xarakterik əlamətidir. |
| Tük örtüyü | Bədən tüklə örtülüdür; tük istiliyi saxlayır, piy vəziləri dərini qurumadan qoruyur. |
| İstiqanlılıq | Bədən hərarəti sabitdir, xarici mühitin temperatur dəyişməsindən asılı deyil. |
| Ürək | Dördkameralı ürək, arterial və venoz qan tam ayrılmışdır, aorta qövsü sol tərəfdədir. |
| Ağciyər | Alveollu quruluşa malikdir, tənəffüsdə diafraqma iştirak edir. |
| Dişlər | Differensialdır: kəsici, köpək və azı dişlərinə bölünür; ağızda ətli dodaqlar balanın süd əmməsini təmin edir. |
Cədvəl məməliləri digər onurğalı siniflərindən fərqləndirən əsas əlamətləri ümumiləşdirir.
- 1Məsələ: Delfin suda yaşayır və xarici görünüşcə balığa oxşayır. O, hansı sinfə aiddir?
- 2Əlamətlərin yoxlanması: Delfinin əlamətlərini məməli əlamətləri ilə müqayisə edək: ağciyərlə tənəffüs edir (balıqlar qəlsəmə ilə), istiqanlıdır (balıqlar soyuqqanlı), balasını südlə bəsləyir (balıqlarda süd vəzisi yoxdur).
- 3Nəticə: Hər üç əlamət məməlilərə məxsusdur. Xarici oxşarlığa baxmayaraq, delfin (və balina) məməlilər sinfinə aiddir.
Ümumi yanlışlıq: delfin və balinanı balıq hesab etmək. Onlar ağciyərlə tənəffüs edir, istiqanlıdır, balasını südlə bəsləyir — bu əlamətlər balıqlarda yoxdur, məməlilərə məxsusdur.
Boyun fəqərələrinin sayı əksər məməlilərdə 7-dir, lakin bu qaydanın istisnası var: üçbarmaqlı ərincəkdə boyun fəqərələrinin sayı 8-9-dur. İmtahanda bu istisnanı soruşa bilərlər.
Qaydalar
- 1Məməlilərin əsas xarakterik əlaməti balalarını süd (döş) vəzilərində ifraz olunan südlə bəsləmələridir.
- 2Bədən tüklə örtülüdür, dəridə tük, piy, tər, süd və qoxu vəziləri yerləşir — tük istiliyi saxlayır, piy dərini qurumadan qoruyur.
- 3Məməlilər istiqanlıdır, ürəkləri 4 kameralıdır, arterial və venoz qan tam ayrılmışdır, aorta qövsü sol tərəfdədir.
- 4Ağciyər alveollu quruluşa malikdir, tənəffüsdə diafraqma iştirak edir — döş boşluğunu qarın boşluğundan ayırır.
- 5Dişlər differensialdır: kəsici, köpək, azı dişləri; ağız boşluğunda ətli dodaqlar körpənin süd əmməsini təmin edir.
- 6Skelet tam sümükləşib, boyun fəqərələrinin sayı əksər məməlilərdə 7-dir (istisna: üçbarmaqlı ərincəkdə 8-9-dur).
- 7Beyin böyük yarımkürələri qabıqlıdır, digər onurğalılara nisbətən daha yaxşı inkişaf edib.
- 8Əksəriyyəti canlı bala doğur, lakin ördəkburun və yexidna yumurta qoyur — onlar ibtidai məməlilərdir (birdəliklilər dəstəsi).
- 9Ümumi səhv: delfin və balina balıq deyil, məməlidir — onlar ağciyərlə tənəffüs edir, istiqanlıdır, balasını südlə bəsləyir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir