Quşlar sinfi
Göyərçin, qartal, sərçə quruluşu.
Quşlar uçmağa uyğunlaşmış, istiqanlı, lələk örtüklü onurğalı heyvanlardır. Onların bədəni aerodinamik (yumurtavari) formadadır — bu, havanın müqavimətini azaldaraq uçuşu asanlaşdırır. Dərisi qurudur, üzərində yeganə dəri vəzisi — büzdüm vəzisi yerləşir; bu vəzi quyruq altında olub lələkləri yağlayır və sukeçirməzlik təmin edir. Quşlarda üç növ lələk fərqləndirilir: kontur lələklər bədənə xarici forma verir, üst lələklər istiliyi saxlayır, pərvaz lələkləri isə qanadda yerləşərək uçuşu təmin edir. Skelet yüngüldür — sümüklər havadar (içi boş) olduğu üçün uçuşa uyğunlaşmışdır; çənələr dimdiklə əvəz olunub, dişlər yoxdur. Ürək 4 kameralıdır — arterial və venoz qan tam ayrılır, qan-dövranı 2 dairədən ibarətdir, arterial qan ürəkdən sağ aorta qövsü ilə çıxır. Tənəffüs sistemi ağciyərlərlə yanaşı hava kisələrindən ibarətdir — bu, cüt tənəffüsü təmin edir: həm nəfəsalma, həm nəfəsvermə zamanı ağciyərdən oksigenlə zəngin təmiz hava keçir. Quşlar istiqanlıdır — bədən temperaturu sabitdir, ətraf mühitin temperaturundan asılı deyil. Çoxalma daxili mayalanma ilə baş verir, dişi quş yumurta qoyur.
Məsələn: dəvəquşu və pinqvin quşlar sinfinə aid olsalar da, uça bilmirlər — dəvəquşunun döş qayığı (kili) reduksiya olunub, qanadları zəifdir, lakin güclü ayaqları ilə sürətlə qaça bilir.
Əsas terminlər
| Lələk növü | Yerləşdiyi yer | Funksiyası |
|---|---|---|
| Kontur lələklər | Bədən səthi | Bədənə xarici forma verir |
| Üst lələklər | Kontur lələklərin altında | İstiliyi saxlayır |
| Pərvaz lələkləri | Qanadda | Uçuşu təmin edir |
Üç növ lələk və onların funksiyaları
- 1Bədən forması: Göyərçinin bədəni aerodinamik (yumurtavari) formadadır. Bu, havanın müqavimətini azaldır və uçuşu asanlaşdırır.
- 2Lələk örtüyü: Qanadlarında pərvaz lələkləri yerləşir — bunlar uçuşu təmin edir. Kontur lələklər bədənə xarici forma verir. Büzdüm vəzisi lələkləri yağlayaraq sukeçirməzlik təmin edir.
- 3Skelet quruluşu: Sümükləri havadardır (içi boşdur), bu da skeleti yüngülləşdirir. Döş sümüyündə döş qayığı (kil) vardır — uçuş əzələləri buraya birləşir. Çənələr dimdiklə əvəz olunub, dişlər yoxdur.
- 4Tənəffüs: Ağciyərlərlə yanaşı hava kisələri cüt tənəffüsü təmin edir. Həm nəfəsalma, həm nəfəsvermə zamanı ağciyərdən oksigenlə zəngin təmiz hava keçir. Bu, uçuş zamanı yüksək enerji tələbatını ödəyir.
Səhv: Bütün quşlar uça bilir. Düzəliş: Bəzi quşlar (məsələn, dəvəquşu, pinqvin) quşlar sinfinə aid olsalar da, uça bilmirlər. Dəvəquşunun döş qayığı reduksiya olunub, qanadları zəifdir, lakin güclü ayaqları ilə sürətlə qaça bilir.
Yadda saxla: Quşlarda arterial qan ürəkdən sağ aorta qövsü ilə çıxır. Ürək 4 kameralı olduğu üçün (2 qulaqcıq, 2 mədəcik) arterial və venoz qan tam ayrılır — bu, quşların istiqanlı olmasını təmin edən əsas amillərdən biridir. Bədən temperaturu sabitdir, ətraf mühitin temperaturundan asılı deyil.
Qaydalar
- 1Quşlar uçmağa uyğunlaşmış istiqanlı onurğalılardır. Bədən forması aerodinamikdir, dərisi qurudur.
- 2Yeganə dəri vəzisi — büzdüm vəzisidir. O, quyruq altında yerləşərək lələkləri yağlayır və sukeçirməzlik təmin edir.
- 3Üç növ lələk var: kontur lələklər bədənə xarici forma verir, üst lələklər istilik saxlayır, pərvaz lələkləri isə qanadda yerləşərək uçuşu təmin edir.
- 4Quşlarda ürək 4 kameralıdır (2 qulaqcıq, 2 mədəcik), qan tam ayrılır. Qan-dövranı 2 dairədən ibarətdir, arterial qan ürəkdən sağ aorta qövsü ilə çıxır.
- 5Tənəffüs ağciyərlər və hava kisələri vasitəsilə cüt tənəffüs formasında gedir — həm nəfəsalma, həm nəfəsvermə zamanı ağciyərdən oksigenlə zəngin hava keçir.
- 6Skelet yüngüldür — sümüklər havadardır (içi boşdur). Çənələr dimdiklə əvəz olunub, dişlər yoxdur. Döş sümüyündə uçuş əzələlərinin birləşdiyi döş qayığı (kil) vardır.
- 7Quşlar daxili mayalanma ilə çoxalır, yumurta qoyurlar. Bütün quşlar uça bilmir — məsələn, dəvəquşu uça bilməyən quşdur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir