Sürünənlərin müxtəlifliyi
İlanlar, kərtənkələlər, zəhərli növlər.
Sürünənlər sinfi üç müxtəlif dəstəni əhatə edir. Kərtənkələlər dəstəsinə qısaboynuz (adi kərtənkələ), gekkon və Komodo varanı kimi növlər daxildir. Komodo varanı dünyanın ən böyük kərtənkələsidir, uzunluğu 3 metrə çata bilər. Gekkonlar barmaqlarında yapışqan lövhəciklər sayəsində şaquli səthlərdə hərəkət edə bilirlər. İlanlar zəhərli və zəhərsiz olmaqla iki qrupa ayrılır. Zəhərsiz ilanlara su ilanı və koramal, zəhərlilərə isə gürzə və kobra aiddir. İlanların ayaqları yoxdur — onlar qarın qalxancıqları vasitəsilə sürünərək hərəkət edir. İlanların çənə sümükləri hərəkətli olduğu üçün öz başından iri ovu uda bilirlər. Zəhərli ilanlarda zəhər dişləri və zəhər vəziləri vardır — zəhər şikarı öldürmək və qismən həzm etmək üçün istifadə olunur. Tısbağalar quru, bataqlıq və dəniz tısbağaları olmaqla üç qrupa bölünür. Azərbaycanda Qafqaz aqaması, Xəzər gürzəsi və Aralıqdənizi tısbağası kimi sürünən növlərinə rast gəlinir.
Məsələn: koramal xarici görünüşcə ilana bənzəsə də, onun zəhər dişləri yoxdur və o, torpaqda yaşayan zəhərsiz ayaqsız kərtənkələdir.
Əsas terminlər
| Qrup | Nümayəndələr | Xüsusiyyətlər |
|---|---|---|
| Zəhərsiz ilanlar | Su ilanı, koramal | Zəhər dişləri və zəhər vəziləri yoxdur |
| Zəhərli ilanlar | Gürzə, kobra | Zəhər dişləri və zəhər vəziləri vardır; zəhər şikarı öldürmək və qismən həzm etmək üçün istifadə olunur |
Cədvəl 1: İlanlar zəhərli və zəhərsiz olmaqla iki qrupa ayrılır. Bütün ilanlar zəhərli deyil.
- 1Məsələnin qoyuluşu: Koramal xarici görünüşcə ilana çox bənzəyir. Onun ayaqları yoxdur və bədəni uzunsovdur. O, ilanlar qrupuna aiddirmi?
- 2Əlamətlərin təhlili: Koramalın zəhər dişləri və zəhər vəziləri yoxdur. O, torpaqda yaşayır. Zəhərli ilanlardan fərqli olaraq, şikarını zəhərlə öldürmür.
- 3Nəticə: Koramal ilan deyil — ayaqsız kərtənkələdir. Xarici oxşarlığa baxmayaraq, daxili quruluşuna görə kərtənkələlər dəstəsinə aiddir.
Koramalı ilan hesab etmək səhvdir. O, xarici görünüşcə ilana bənzəsə də, zəhər dişləri yoxdur və əslində ayaqsız kərtənkələdir.
Bütün ilanlar zəhərli deyil — su ilanı kimi zəhərsiz növlər də mövcuddur. İlanı zəhərli və ya zəhərsiz olduğunu müəyyən etmək üçün zəhər dişlərinin və zəhər vəzilərinin olub-olmamasına baxmaq lazımdır.
Qaydalar
- 1Kərtənkələlər müxtəlif növlərdən ibarətdir: qısaboynuz (adi kərtənkələ), gekkon, varan. Komodo varanı dünyanın ən böyük kərtənkələsidir.
- 2İlanlar zəhərli (gürzə, kobra) və zəhərsiz (su ilanı, koramal) olmaqla iki qrupa ayrılır. Bütün ilanlar zəhərli deyil.
- 3İlanların ayaqları yoxdur; hərəkəti qarın qalxancıqları vasitəsilə həyata keçirir. Çənə sümükləri hərəkətlidir — iri ovu uda bilirlər.
- 4Zəhərli ilanlarda zəhər dişləri və zəhər vəziləri vardır; zəhər şikarı öldürmək və qismən həzm etmək funksiyasını yerinə yetirir.
- 5Tısbağalar üç qrupa bölünür: quru tısbağası, bataqlıq tısbağası, dəniz tısbağası.
- 6Azərbaycanda rast gəlinən sürünənlər: Qafqaz aqaması (kərtənkələ), Xəzər gürzəsi (zəhərli ilan), Aralıqdənizi tısbağası.
- 7Koramal xarici görünüşcə ilana bənzəsə də, əslində zəhərsizdir — torpaqda yaşayan bu canlı ayaqsız kərtənkələdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir